Adwokat jako obrońca

Zgodnie z art. 82 kpk obrońcą w sprawie karnej może być jedynie osoba uprawniona do obrony według przepisów o ustroju adwokatury czyli albo adwokat albo aplikant adwokacki. Uprawnień do wykonywania funkcji obrońcy przepisy nie przyznają żadnemu innemu zawodowi prawniczemu np. radcy prawnemu (choć radca prawny może pełnić funkcje obrońcy w sprawie o wykroczenia) ani też członkowi rodziny np. współmałżonkowi czy rodzicowi. Bronić przed sądem może się oskarżony albo sam albo przy pomocy obrońcy będącego adwokatem lub aplikantem adwokackim.

OBRONA Z URZĘDU

Kodeks postępowania karnego ściśle reguluje sytuacje, kiedy oskarżony musi mieć obrońcę tzw. obrona obligatoryjna – art. 79 kpk i art. 80 kpk.
Zgodnie z art. 79§1 i § 2 kpk oskarżony musi mieć obrońcę, jeżeli:

  • jest nieletni;
  • jest głuchy, niemy, niewidomy;
  • zachodzą uzasadnione wątpliwości co do poczytalności oskarżonego;
  • sąd uzna to za niezbędne ze względu na okoliczności utrudniające obronę;
  • zarzucono mu zbrodnię lub jest pozbawiony wątpliwości, a sądem I instancji jest sąd okręgowy.

W oparciu o art. 78 § 1 kpk oskarżony może zwrócić się do sądu z wnioskiem o wyznaczenie obrońcy z urzędu, jeżeli w sposób należyty wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. W takim wypadku należy po prostu wykazać trudną sytuację materialną uzasadniającą okoliczność, że oskarżonego nie stać na zapłacenie adwokatowi za poprowadzenie sprawy (w dziale do pobrania wzór wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu).
W powyżej wskazanych sytuacjach obrońcę z urzędu wyznacza Prezes Sądu lub sędzia prowadzący sprawę, o czym zawiadamia się zarówno oskarżonego jak i obrońcę poprzez doręczenie zarządzenia o wyznaczeniu obrońcy z urzędu.
Ustanowienie obrońcy z urzędu obejmuje umocowanie do działania w całym postępowaniu aż do czasu prawomocnego postępowania. W praktyce oznacza to, że obrońca działa w postępowaniu przed sądem I instancji i w postępowaniu odwoławczym zainicjowanym wniesieniem apelacji. Obrońca z urzędu nie jest umocowany do wniesienia kasacji, do postępowania kasacyjnego musi być wyznaczony obrońca z urzędu na nowo.

OBRONA Z WYBORU

W każdej sytuacji oskarżony może ustanowić sobie obrońcę z wyboru – dotyczy to zarówno obrony obligatoryjnej jak i innych spraw, w których oskarżony chce skorzystać z pomocy fachowego obrońcy. Za takiego obrońcę trzeba zapłacić już z własnych środków.
Ustanowić obrońcę poprzez podpisanie upoważnienia do obrony może tylko oskarżony. Wyjątkiem od tego jest sytuacja, kiedy oskarżony jest pozbawiony wolności – w takim wypadku obrońcę może ustanowić inna osoba np. rodzic, współmałżonek, rodzeństwo.
Zgodnie z art. 77 kpk oskarżony może mieć jednocześnie nie więcej niż 3 obrońców.
Obrońca z wyboru jest upoważniony do działania w całym postępowaniu nie wyłączając czynności po uprawomocnieniu się orzeczenia jeżeli nie zawiera ograniczeń.

ZASADY WYKONYWANIA OBRONY

Stosunek obrończy pomiędzy oskarżonym a obrońcą powinien opierać się na zaufaniu.

Stosunek klienta do adwokata oparty jest na zaufaniu. Adwokat obowiązany jest wypowiedzieć pełnomocnictwo, gdy z okoliczności wynika, że klient stracił do niego zaufanie. Adwokat nie może nadużyć tej zasady w celu uzyskania zwolnienia z prowadzenia sprawy z urzędu.
Zarówno przepisy kodeksu postępowania karnego – art. 86§1 – jak i zasady etyki adwokackiej zobowiązują obrońcę do działania na korzyść oskarżonego czyli do podejmowania takich czynności procesowych, które służą ochronie interesów oskarżonego. Obrońca nie może szkodzić oskarżonemu.

§ 43 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (Kodeks Etyki Adwokackiej) stanowi:

Adwokat jest zobowiązany do obrony interesów swego klienta w sposób odważny i honorowy, przy zachowaniu należytego sądowi i innym organom szacunku oraz uprzejmości, nie bacząc na własne korzyści osobiste oraz konsekwencje wynikające z takiej postawy dla siebie lub innej osoby.
Jeżeli pomiędzy oskarżonym a obrońcą pojawiają się różnice zdań co do obrony stosunek obrończy może być wypowiedziany zarówno przez obrońcę jak i oskarżonego. Działanie obrońcy w procesie nie wyklucza działania samego oskarżonego np. na rozprawie oskarżony może sam zadawać pytania świadkom, nawet pomimo pytań zadawanych przez obrońcę.

§ 49 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (Kodeks Etyki Adwokackiej) stanowi:
Adwokat jest obowiązany czuwać nad biegiem sprawy i informować klienta o jej postępach i wyniku.
Po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji obrońca i oskarżony decydują czy wnosić apelację czy też nie. Co do zasady jeśli oskarżony nie żąda wniesienia środka odwoławczego adwokat winien uzyskać jego zgodę na zaniechanie wniesienia środka na piśmie.

§ 56 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (Kodeks Etyki Adwokackiej) stanowi:

Na zaniechanie wniesienia środka odwoławczego adwokat obowiązany jest uzyskać zgodę klienta, w miarę możności pisemną. Brak tej zgody, niemożność jej uzyskania lub odmowę klienta jej udzielenia adwokat powinien niezwłocznie udokumentować pisemnie w aktach sprawy.
UWAGI PRAKTYCZNE w przypadku ustanowienia obrońcy z urzędu:

O ustanowieniu obrońcy z urzędu zawiadamia się zarówno oskarżonego jak i obrońcę. Ja praktykuję tzw. zawiadomienie obrońcy czyli kieruję list do oskarżonego w którym zawiadamiam go o tym, że jestem jego obrońcą z urzędu i proszę o kontakt czy to osobisty czy telefoniczny celem omówienia sprawy. Nie wszyscy jednak adwokaci to praktykują, dlatego najlepiej po zawiadomieniu o wyznaczeniu obrońcy z imienia i nazwiska ustalić jego adres czy telefon – co w dobie Internetu nie jest trudne – i skontaktować się, by umówić się na spotkanie celem omówienia sprawy. W tym czasie adwokat będzie miał czas na zapoznanie się z aktami sprawy i na spotkaniu będzie w stanie poinformować klienta, jak widzi tę sprawę. W wypadku, gdy oskarżony chce, aby przesłuchać konkretnych świadków czy ma pomysły na wnioski dowodowe dobrze jest, aby miał je przygotowane na spotkanie z adwokatem – jeśli chce przesłuchać kogoś jako świadka dobrze jest mieć już przygotowane dane tej osoby: imię, nazwisko i adres, billingi telefoniczne – wskazać numer telefonu, dowody z dokumentów – przygotować dokumenty na spotkanie z adwokatem itd. itp.
Na rozprawie oskarżony może zadawać pytania samodzielnie niezależnie od pytań adwokata.
Wszelkie kwestie dotyczące skarżenia np. postanowienia o tymczasowym areszcie, postanowienia o stosowaniu innego środka zapobiegawczego czy wyroku sądu powinny być konsultowane z obrońcą.
Zasadą jest, że jeśli obrońca nie ma zgody oskarżonego na zaniechanie wniesienia środka odwoławczego w postaci zażalenia czy apelacji, to ma obowiązek ten środek złożyć.

I jeszcze na koniec jedna uwaga – proszę się adwokatów nie bać, to też ludzie i na dodatek tacy, którzy wiele już widzieli i niewiele jest ich w stanie zaskoczyć czy też zdziwić. Wszystko, o czym rozmawia się w ramach sprawy w kancelarii jest objęte tajemnicą adwokacką. Kontakt z klientem i omówienie sprawy ułatwia też pracę adwokatowi.

One Response to “Adwokat jako obrońca”

Read below or add a comment...

  1. prawniczka says:

    Bardzo dobry merytorycznie wpis. Rzeczywiście, ludzie nie mający styczności na co dzień z prawem często nie zdają sobie sprawy, iż radca prawny w większości wypadków nie może być obrońcą oskarżonego i że obok adwokata może być nim jednak także aplikant adwokacki. Zdecydowanie warto na te kwestie zwracać uwagę.