Czy można zaskarżyć zarządzenie Prezesa Sądu w przedmiocie odmowy wyznaczenia obrońcy z urzędu w sprawie karnej?

Do niedawna podejrzany lub oskarżony, któremu Sąd odmówił przyznania obrońcy z urzędu lub cofnął ustanowienie obrońcy z urzędu nie miał możliwości zaskarżenia tegoż rozstrzygnięcia do Sądu wyższej instancji. Niemożność zweryfikowania decyzji Sądu w tym zakresie powodowała, iż pojawiały się wśród prawników głosy, iż jest to niezgodne z konstytucją. 

W końcu w dniu 9 sierpnia 2011 roku Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodności z konstytucją art.81 § 1 kpk oraz 78 § 2 kpk.

W wyroku z dnia 8 października 2013 roku – sygn. akt K 30/11 – Trybunał Konstytucyjny stwierdził:

1)      Art. 81 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) w zakresie, w jakim nie przewiduje sądowej kontroli zarządzenia prezesa sądu o odmowie wyznaczenia obrońcy z urzędu dla oskarżonego, który złożył wniosek w trybie art. 78 § 1 ustawy – Kodeks postępowania karnego, jest niezgodny z art. 42 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 i z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 

2)      Art. 78 § 2 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje zaskarżenia postanowienia sądu o cofnięciu wyznaczenia obrońcy z urzędu, jest niezgodny z art. 78 w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji.( OTK-A 2013/7/98, Dz.U.2013/1262 ) 

W konsekwencji takiego rozstrzygnięcia TK przepis art. 78 § 2 kpk i art. 81 § 1 we wskazanym zakresie utraciły moc z dniem 29 października 2013 r.

Uwzględniając motywy rozstrzygnięcia TK należy przyjąć, że do czasu odpowiedniej zmiany kpk, wydane na podstawie art. 81 § 1 zarządzenie prezesa sądu o odmowie wyznaczenia obrońcy z urzędu dla oskarżonego, który wnioskował o to na podstawie art. 78 § 1, jest zaskarżalne zażaleniem na podstawie bezpośrednio stosowanego przepisu art. 78 w zw. z art. 8 Konstytucji RP. Właściwy do rozpoznania zażalenia jest sąd odwoławczy (art. 466 § 2 kpk ) 

Uwzględniając motywy rozstrzygnięcia TK należy przyjąć, że do czasu odpowiedniej zmiany k.p.k., wydane na podstawie art. 78 § 2 postanowienie sądu o cofnięciu wyznaczenia obrońcy z urzędu jest zaskarżalne zażaleniem na podstawie bezpośrednio stosowanego przepisu art. 78 w zw. z art. 8 Konstytucji RP.

Takie rozstrzygnięcie jest korzystne, bowiem w wypadku odmowy ustanowienia obrońcy z urzędu lub cofnięcia obrońcy z urzędy oskarżony ma możliwość zaskarżenia w ramach dwuinstancyjności postępowania.