Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności karnej w trybie art. 387 kpk

W ostatnim wpisie z dnia 26 czerwca 2013 roku poruszyłam kwestię dobrowolnego poddania się odpowiedzialności karnej w trybie art. 335 kodeksu postępowania karnego tj. sytuacji, kiedy wniosek o skazanie bez przeprowadzenia rozprawy został zawarty przez prokuratora w akcie oskarżenia, zaś kara jest uzgodniona z prokuratorem w formie oświadczenia na etapie postępowania przygotowawczego.

Niekiedy bywa też tak, że chęć poddania się karze bez przeprowadzenia rozprawy pojawia się dopiero w Sądzie i pojawia się pytanie, czy w tym momencie można poddać się karze bez przeprowadzenia postępowania dowodowego w postaci przesłuchań świadków, biegłych itp. itd.

Przepisy postępowania karnego dopuszczają również możliwość dobrowolnego poddania się karze na etapie postępowania sądowego – art. 387 kpk.

PRZESŁANKI

Dobrowolne poddanie się karze na etapie postępowania sądowego jest możliwe, kiedy zostaną spełnione następujące przesłanki:

1)      okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości;
2)      cele postępowania zostaną osiągnięte mimo nie przeprowadzenia rozprawy w całości;
3)      prokurator i pokrzywdzony nie sprzeciwią się dobrowolnemu poddaniu karze przez oskarżonego.

Samo przyznanie się do winy nie jest warunkiem koniecznym do poddania się karze w trybie art. 387 kpk – oskarżony aby poddać się karze może przyznać się do winy ale nie musi.

W tym miejscu warto zwrócić uwagę na różnice pomiędzy poddaniem się karze w trybie art. 335 kpk i art. 387 kpk:

1)      przy poddaniu się karze w trybie art. 335 czyn nie może być zagrożony karą przekraczającą 10 lat pozbawienia wolności, zaś w trybie art. 387 kpk nie ma tego ograniczenia;

2)      poddanie się karze w trybie art. 335 kpk jest niezależne od zgody pokrzywdzonego, zaś przy poddaniu się karze w trybie 387 kpk pokrzywdzony nie może się sprzeciwić poddaniu karze przez oskarżonego.

DO KIEDY MOŻNA ZŁOŻYĆ WNIOSEK O PODDANIE SIĘ KARZE?

Art. 387§1 kpk wskazuje, iż wniosek o dobrowolne poddanie się odpowiedzialności karnej oskarżony może złożyć do chwili zakończenia pierwszego przesłuchania wszystkich oskarżonych na rozprawie głównej.

W takiej sytuacji kara bądź środek karny są bezpośrednio ustalane na sali sądowej z prokuratorem.

Jeżeli oskarżony chce poddać się karze, a nie ma ustanowionego obrońcy z wyboru, to sąd może na wniosek oskarżonego wyznaczyć mu obrońcę z urzędu.

UWZGLĘDNIENIE WNIOSKU

Ponieważ ustalenia zazwyczaj trwają na sali sądowej to sędzia niejako w nich uczestniczy i wskazuje czy wyrazi zgodę na ustaloną karę czy nie. Nadto  przepis art. 387 § 3 kpk mówi, iż sąd może uzależnić uwzględnienie wniosku oskarżonego od dokonania w nim wskazanej przez siebie zmiany.

Jeżeli Sąd uwzględnia wniosek o poddanie się karze to może uznać za ujawnione dowody wymienione w akcie oskarżenia lud dokumenty przedłożone przez stronę.

Za zgodą obecnych stron sąd może przeprowadzić postępowanie dowodowe tylko częściowo jeżeli wyjaśnienia oskarżonego przyznającego się do winy nie budzą wątpliwości – art. 388 kpk.

Jeśli Sąd nie uwzględni wniosku o poddanie się karze albo takiemu wnioskowi sprzeciwi się pokrzywdzony to w takim wypadku sprawa jest prowadzona przez Sąd na zasadach ogólnych i jest przeprowadzone pełne postępowanie dowodowe.

W sprawie, w której występuje kilku lub kilkunastu oskarżonych dobrowolnie poddać się karze może jeden oskarżony, kilku oskarżonych albo wszyscy. Jednocześnie poddanie się karze przez jednego albo kilku oskarżonych powoduje, iż sprawa pozostałych oskarżonych nie poddających się karze jest rozpatrywana przez NOWEGO SĘDZIEGO.

WYROK

Sąd orzeka wyrokiem po przeprowadzeniu rozprawy.

APELACJA

Kwestie wnoszenia apelacji i możliwość orzeczenia na niekorzyść oskarżonego w wypadku wniesienia apelacji na korzyść – w tym zakresie aktualne są uwagi do dobrowolnego poddania się karze w trybie art. 335 kpk. (wpis na bloga z dnia 26 czerwca 2013r.).

Z ORZECZNICTWA SĄDU NAJWYŻSZEGO

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 13 listopada 2012 r. II AKa 235/12

Sam fakt, iż oskarżony w toku postępowania przygotowawczego nie przyznał się do popełnienia zarzucanego mu przestępstwa a uczynił to dopiero na rozprawie, nie stoi na przeszkodzie uznania, że okoliczności popełnienia tego przestępstwa nie budzą wątpliwości w rozumieniu art. 387 § 2 k.p.k., jest to wszelako zasadne jedynie wówczas, jeżeli przyznanie się przed sądem ma rzeczywiście oparcie w materiale dowodowym wskazującym bezsprzecznie na jego sprawstwo i winę a wcześniejsze nieprzyznawanie się pozostawało w opozycji do tego materiału, będąc jedynie wyrazem woli oskarżonego do nieprzyznawania się, nie liczącej się z zebranymi dowodami. (LEX nr 1254411).

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 sierpnia 2012 r. IV KK 67/12

Wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia postępowania dowodowego uzależnione jest przede wszystkim od możliwości kategorycznego stwierdzenia, że okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości, przy czym wymóg ten odnosi się nie tylko do zasadniczej kwestii samego sprawstwa oskarżonego w zakresie zarzucanego mu czynu, ale i do wszelkich okoliczności ważących na kształcie i rozmiarze odpowiedzialności karnej za ten czyn. (LEX nr 1220932).

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2011 r.IV KK 201/11

Stwierdzenie jakichkolwiek wątpliwości co do kwestii sprawstwa czynu oraz kwalifikacji prawnej czynu będącego przedmiotem osądu, powinno skutkować nieuwzględnieniem wniosku oskarżonego złożonego w trybie art. 387 § 1 k.p.k. i przeprowadzeniem postępowania dowodowego. (LEX nr 1044054).

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2007 r. II KK 275/06

Zmienność postawy oskarżonego, który na określonym etapie postępowania, to jest na rozprawie przed sądem pierwszej instancji, przyznaje się do winy, a potem cofa przyznanie, nie musi stanowić przeszkody do ustalenia, że zachodzą warunki określone w art. 387 k.p.k. (OSNKW 2007/2/19, Prok.i Pr.-wkł. 2007/7-8/19, Biul.SN 2007/2/22).

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2006 r. II KK 355/05

Formalne nieprzyznanie się do winy nie zostało określone w art. 387 k.p.k. jako przesłanka negatywna do uwzględnienia wniosku przewidzianego w tym przepisie. (OSNwSK 2006/1/1085).

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006 r. II KK 353/05

Orzeczenie kary innej niż wnioskowana przez oskarżonych i zaakceptowanej przez prokuratora było niedopuszczalne. Sąd, orzekając ww. środek karny, nie zgłoszony przez oskarżonych we wniosku w trybie art. 387 § 1 k.p.k., rażąco naruszył prawo procesowe poprzez swoiste naruszenie zawartej „ugody”.   (Prok.i Pr.-wkł. 2006/5/17).

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2000 r. I KZP 7/00

W trybie przewidzianym w art. 387 k.p.k. dopuszczalne jest tylko wydanie wyroku skazującego, a nie wyroku warunkowo umarzającego postępowanie karne. (OSNKW 2000/5-6/51, Prok.i Pr.-wkł. 2000/7-8/15, Biul.SN 2000/6/19).