Dziedziczenie ustawowe

Sprawa  o stwierdzenie nabycia spadku to sprawa, z którą każdy człowiek ma w życiu do czynienia w związku ze śmiercią bliskich – rodziców, dziadków, rodzeństwa czy też współmałżonka. Jak obserwuję przeprowadzenie jej często nastręcza wielu problemów, zwłaszcza jeśli chodzi o konieczność wskazania kręgu osób uprawnionych do dziedziczenia. W  polskim prawie cywilnym istnieją dwa tytuły powołania do spadku – ustawa i testament. Ja w niniejszym wpisie skupię się na dziedziczeniu ustawowym.

Przepisy prawa spadkowego wchodzą w grę z chwilą śmierci naszej osoby bliskiej zwanej dalej spadkodawcą. Art. 924 kc stanowi, że spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, zaś spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku.

Spadkobiercą nie może być:

  • osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy) ALE dziecko poczęte w chwili otwarcia spadku może być spadkobiercą jeśli urodzi się żywe;
  • osoba prawna, która nie istnieje w chwili otwarcia spadku nie istnieje ALE fundacja ustanowiona w testamencie przez spadkodawcę może być spadkobiercą, jeśli zostanie wpisana do rejestru.

W tym miejscu zaznaczenia wymaga fakt, iż poniżej przedstawione zasady powoływania do spadku dotyczą spadków otwartych po dniu 28 czerwca 2009r. czyli kiedy spadkodawca zmarł po tym dniu zgodnie z  ustawą z dnia 2 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 79, poz. 662), która weszła w życie 28 czerwca 2009 r

I KRĄG SPADKOBIERCÓW – art. 931 kc

W pierwszej kolejności do dziedziczenia powołani są:

  1. małżonek
  2. dzieci spadkodawcy

W przypadku dziedziczenia dzieci i małżonka dziedziczą oni w częściach równych, przy czym małżonek nie może otrzymać udziału mniejszego niż ¼.

Kiedy zmarły zostawia małżonka i 2 dzieci każde z nich dziedziczy w ułamku 1/3. Spadkodawca, który pozostawia małżonka i 4 dzieci – małżonek dziedziczy udział ¼ (4/16 ), a każde z dzieci po 3/16 ( ¾ :4 ).

Jeśli jedno z dzieci spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, to udział mu przypadający przypada jego dzieciom w częściach równych.

Np. syn spadkodawcy zmarł przed spadkodawcą, ale pozostawił 2 dzieci. Udział syna to ¼, więc udziały jego dzieci wyniosą po 1/8  – ¼ :2, ¼ razy ½.

II KRĄG SPADKOBIERCÓW – art. 932 kc i nast.

W wypadku, gdy zmarły spadkodawca nie pozostawił dzieci, do spadku powołuje się:

  1. małżonka spadkodawcy
  2. rodziców spadkodawcy, jeśli żyją

Udział spadkowy małżonka dziedziczącego w zbiegu z rodzicami spadkodawcy wynosi ½. Każde z rodziców otrzymuje udział spadkowy ¼. Jeżeli ojcostwo rodzica spadkodawcy nie zostało ustalone, to matka otrzymuje udział spadkowy ½.

Jeżeli spadkodawca nie miał małżonka ani dzieci, to spadek dziedziczą rodzice w częściach równych. (art. 932§3 kc).

Jeżeli jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku, to udział spadkowy który by mu przypadał przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych. (art. 932§4 kc).

Jeżeli oboje rodzice nie dożyli otwarcia spadku, a spadkodawca nie miał małżonka ani zstępnych, to cały spadek przypada rodzeństwu. Jeżeli którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, a pozostawiło zstępnych, to udział spadkowy który by mu przypadał przypada jego zstępnym w częściach równych.

Jeżeli spadkodawca nie pozostawił dzieci, a brak rodziców i rodzeństwa spadkodawcy cały spadek przypada małżonkowi.

Spadek przypada dziadkom spadkodawcy w przypadku braku:

  • dzieci
  • małżonka
  • rodziców
  • rodzeństwa
  • dzieci rodzeństwa.

Jeżeli któreś z dziadków spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku udział spadkowy przypadający mu przypada jego dzieciom. (art. 934§2).

W tym miejscu wskazać należy, że w takiej sytuacji cały spadek zmarłego może przejść na rodzeństwo lub zstępnych rodzeństwa dziadka lub babki spadkodawcy, na przykład jedyną spadkobierczynią zmarłego jest jego babka, która nie ma zstępnych, a jej jedynym spadkobiercą jest wnuk siostry. W ten sposób pośrednio spadek przechodzi na osoby z dalszego kręgu krewnych zmarłego.

W braku dzieci tego z dziadków, który nie dożył otwarcia spadku udział spadkowy mu przypadający przypada pozostałym dziadkom w częściach równych.

Spadek przypadnie tym dzieciom małżonka spadkodawcy, których żadne z rodziców nie dożyło chwili otwarcia spadku w braku małżonka i krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy. Na podst. art. 934(1) kc rozszerzono krąg spadkobierców o pasierbów zmarłego.

III KRĄG SPADKOBIERCÓW – DZIEDZICZENIE SKARBU PAŃSTWA

Skarb Państwa dziedziczy w wypadku braku:

  • małżonka spadkodawcy
  • krewnych spadkodawcy
  • dzieci małżonka spadkodawcy

W takim wypadku spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w RP, a jeśli nie uda się ustalić ostatniego miejsca zamieszkania w RP albo jeśli ostatnie miejsce zamieszkania znajdowało się za granicą – spadek przypada Skarbowi Państwa jako spadkobiercy ustawowemu.

DZIEDZICZENIE MAŁŻONKA W WYPADKU ROZWODU I SEPARACJI

Małżonek rozwiedziony oraz pozostający z nim w separacji nie dziedziczy po zmarłym małżonku.

Art. 935(1). Przepisów o powołaniu do dziedziczenia z ustawy nie stosuje się do małżonka spadkodawcy pozostającego w separacji.

Z kręgu spadkobierców wyklucza małżonka prawomocnie orzeczona separacja (art. 935(1) k.c.), unieważnienie małżeństwa po jego ustaniu (art. 18 k.r.o.) lub ustalenie nieistnienia małżeństwa (art. 2 k.r.o.). Nadto, małżonek zmarłego może być wyłączony od dziedziczenia na podstawie art. 940 k.c.

Art. 940. § 1. Małżonek jest wyłączony od dziedziczenia, jeżeli spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z jego winy, a żądanie to było uzasadnione.

§ 2. Wyłączenie małżonka od dziedziczenia następuje na mocy orzeczenia sądu. Wyłączenia może żądać każdy z pozostałych spadkobierców ustawowych powołanych do dziedziczenia w zbiegu z małżonkiem; termin do wytoczenia powództwa wynosi sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o otwarciu spadku, nie więcej jednak niż jeden rok od otwarcia spadku.

Za tydzień – jak napisać wniosek o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie ustawy i jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku.