FIRMA

Bardzo często przez określenie firma rozumiemy działalność gospodarczą prowadzoną przez daną osobę. Albo mówimy, że jedziemy do firmy rozumianej jako budynek czy też miejsce prowadzenia działalności gospodarczej. Na gruncie prawa cywilnego firmę rozumiemy inaczej.

DEFINICJA

Słowo firma pochodzi od łacińskiego firmare co oznacza umacniać, stwierdzać. Definiując firmę na gruncie prawa cywilnego należy wskazać, iż firma to nic innego jak indywidualne oznaczenie przedsiębiorcy, jego nazwa własna. Prawo do firmy jest prawem podmiotowym bezwzględnym, skutecznym erga omnes. Przysługuje ono każdemu przedsiębiorcy tj. osobie fizycznej, osobie prawnej i jednostce organizacyjnej której ustawa przyznaje zdolność prawną prowadzącej we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Firma to niezbywalne dobro niematerialne przedsiębiorcy o charakterze majątkowym, w związku z czym firma nie wchodzi w skład majątku przedsiębiorstwa, lecz stanowi element majątku przedsiębiorcy. 

FIRMA OSOBY FIZYCZNEJ

Zgodnie z art. 434 kodeksu cywilnego firmą osoby fizycznej jest jej imię i nazwisko. Jednocześnie do firmy – oprócz imienia i nazwiska – można dodać pseudonim, określenia wskazujące na przedmiot działalności przedsiębiorcy, miejsce prowadzenia tejże działalności albo inne oznaczenia, określenia dowolnie obrane.

FIRMA OSOBY PRAWNEJ

Kwestie firmy osoby prawnej reguluje art. 435 kodeksu cywilnego stwierdzając, iż firmą osoby prawnej jest jej nazwa. Firma osoby prawnej musi zawierać jej formę prawną np. spółka akcyjna albo skrót tej formy prawnej – S.A. Dodatkowo firma może wskazywać na przedmiot działalności, siedzibę oraz inne określenia dowolnie obrane.

Firma osoby prawnej może zawierać także nazwisko albo pseudonim osoby fizycznej, jeśli służy to podkreśleniu związków tej osoby z powstaniem lub działalnością tegoż przedsiębiorcy. Wskazać w tym miejscu należy, iż umieszczenie nazwiska osoby fizycznej w firmie osoby prawnej wymaga zgody tej osoby, a w wypadku jej śmierci zgody jej małżonka i dzieci.

 ZASADY PRAWA FIRMOWEGO

1.    Zasad wyłączności (odrębności) firmy (art. 433 kc)

Istota tej zasady sprowadza się do tego, iż firma przedsiębiorcy powinna się odróżniać dostatecznie od innych od firm innych przedsiębiorców prowadzących działalność na tym samym rynku. W doktrynie przyjęto, iż firma różni się w sposób dostateczny od innych, gdy różnica między nimi jest łatwo zauważalna dla przeciętnego odbiorcy bez potrzeby przeprowadzania dokładnych porównań. W kwestii tej wielokrotnie też wypowiadały się sądy, poniżej przytoczę jeden z wyroków:

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 2008 r.  – sygn. sprawy II GSK 406/08: ” Wyłączność prawa do „firmy” nie jest zupełna, a jej granice wyznacza zasięg terytorialny, przedmiotowy, faktycznej działalności używającego nazwy. Tylko w tych granicach może dojść do kolizji pomiędzy podobnymi: nazwą przedsiębiorstwa i znakiem towarowym.” ( LEX nr 489172)

2.    Zasada prawdziwości firmy (art. 433 kc)

Zgodnie z tą zasadą firma nie może wprowadzać w błąd, w szczególności co do osoby przedsiębiorcy, przedmiotu działalności przedsiębiorcy, miejsca działalności, źródeł zaopatrzenia.

Wyrok  Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2007 r. – sygn. sprawy II GSK 268/06: ”Dodatki, które mogą zostać dołączone do imienia i nazwiska, mają służyć lepszej identyfikacji przedsiębiorcy posługującego się firmą. Wbrew literalnemu brzmieniu przepisu art. 434 k.c. nie mogą być to dodatki obrane całkowicie swobodnie. Nie jest dopuszczalne posługiwanie się dodatkami, które mogą wprowadzić w błąd”

3.    Zasada jedności firmy (art. 435 kc)

Zasada ta sprowadza się do tego, iż przedsiębiorca nie może działać pod kilkoma różnymi firmami. Zarówno osoba fizyczna może mieć tylko jedno nazwisko jak i osoba prawna może mieć tylko jedną nazwę.

Art. 435. § 1. Firmą osoby prawnej jest jej nazwa.

§ 2. Firma zawiera określenie formy prawnej osoby prawnej, które może być podane w skrócie, a ponadto może wskazywać na przedmiot działalności, siedzibę tej osoby oraz inne określenia dowolnie obrane.

4.    Zasada jawności (notyfikacji) firmy (art. 432 § 2 i art. 437 kc)

Firma zarówno osoby fizycznej jak i osoby prawnej podlega ujawnieniu we właściwym rejestrze, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Co do zasady firma osoby fizycznej podlega wpisowi do ewidencji działalności gospodarczej, zaś osoby prawnej do Krajowego Rejestru Sądowego. Wpisowi do KRS podlegają w szczególności: spółki jawne, spółki partnerskie, spółki komandytowe, spółki komandytowo-akcyjne, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne, spółki europejskie, spółdzielnie, spółdzielnie europejskie, przedsiębiorstwa państwowe,  przedsiębiorcy określeni w przepisach o zasadach prowadzenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalności gospodarczej przez zagraniczne osoby prawne i fizyczne (tzw. przedsiębiorstw zagranicznych), towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych oraz inne osoby prawne, jeżeli wykonują działalność gospodarczą.

Zmiana firmy wymaga ujawnienia w rejestrze. W razie przekształcenia osoby prawnej można zachować jej dotychczasową firmę z wyjątkiem określenia wskazującego formę prawną osoby prawnej, jeżeli uległa ona zmianie. To samo dotyczy przekształcenia spółki osobowej.

5.    Zasada ciągłości (kontynuacji) firmy (art. 437 i 438 kc)

Art. 437 kc pozwala na zachowanie dotychczasowej nazwy osoby prawnej pomimo dokonanego przekształcenia jej formy prawnej. Wyraża się w tym zasada ciągłości (kontynuacji) firmy. Zasada prawdziwości firmy (art. 433 § 2 k.c.) przemawia za dokonaniem stosownej zmiany firmy odpowiednio do zmienionych stosunków faktycznych lub prawnych dotyczących przedsiębiorcy. Od powyższej zasady ustawodawca dopuszcza odstępstwa na korzyść zasady ciągłości (kontynuacji) firmy, przy spełnieniu wymagań określonych w komentowanym przepisie.

Art. 437. Zmiana firmy wymaga ujawnienia w rejestrze. W razie przekształcenia osoby prawnej można zachować jej dotychczasową firmę z wyjątkiem określenia wskazującego formę prawną osoby prawnej, jeżeli uległa ona zmianie. To samo dotyczy przekształcenia spółki osobowej.

6.    Zasadę niezbywalności firmy (art. 439 kc)

Art. 439. § 1. Firma nie może być zbyta.

§ 2. Przedsiębiorca może upoważnić innego przedsiębiorcę do korzystania ze swej firmy, jeżeli nie wprowadza to w błąd.

Zasada ta stanowi, iż przedsiębiorca nie może zbyć swojej firmy. Zakaz ten ma charakter bezwzględny. Prawo do firmy nie wchodzi też do spadku i nie może zostać nabyte w drodze dziedziczenia. Wyjątkiem od tej zasady jest możliwość upoważnienia inneg.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2007 r. – sygn. sprawy II GSK 13/07: ” Przepis art. 439 k.c. stanowi, że firma nie może być zbyta, a więc jest niewątpliwie dobrem osobistym przedsiębiorcy.”

ŚRODKI OCHRONY FIRMY

Przedsiębiorca, którego prawo do firmy zostało zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne.

W razie dokonanego naruszenia może on także żądać:

1)      usunięcia jego skutków,

2)      złożenia oświadczenia lub oświadczeń w odpowiedniej treści i formie,

3)      naprawienia na zasadach ogólnych szkody majątkowej

4)      wydania korzyści uzyskanej przez osobę, która dopuściła się naruszenia.