POSTĘPOWANIE W SPRAWACH Z OSKARŻENIA PRYWATNEGO

Postępowanie karne w sprawach z oskarżenia prywatnego rządzi się pewnymi zasadami odmiennymi od postępowania zwyczajnego. Kwestie postępowania prywatnoskargowego regulują art. 485 – 499 kodeksu postępowania karnego (rozdział 52). Podstawową zasadą wyrażoną w art. 485 kpk jest stosowanie w postępowaniu w sprawach z oskarżenia prywatnego przepisów o postępowaniu uproszczonym z zachowaniem przepisów szczególnych z rozdziału 52.

POSTĘPOWANIE PRZYGOTOWAWCZE

Co do zasady Policja nie prowadzi postępowania przygotowawczego czyli nie przesłuchuje świadków, podejrzanego, nie gromadzi ani nie utrwala innych dowodów potrzebnych w postępowaniu sądowym.

Podstawowymi obowiązkiem Policji wyrażonym w art. 488 § 1 kpk jest przyjęcie – na żądanie pokrzywdzonego – ustnego albo pisemnego zawiadomienia o przestępstwie ściganym z oskarżenia prywatnego i w razie potrzeby zabezpieczenie dowodów.

Jednak na polecenie Sądu Policja dokonuje czynności dowodowych zleconych jej przez Sąd, a następnie przekazuje wyniki tych czynności do Sądu.

AKT OSKARŻENIA

Akt oskarżenia sporządza sam pokrzywdzony, który w toku postępowania nosi miano oskarżyciela prywatnego. Zgodnie z art. 487 kpk akt oskarżenia można ograniczyć do oznaczenia:

–  osoby oskarżonego

–  zarzucanego mu czynu

–  dowodów na poparcie oskarżenia

Kodeks postępowania karnego nie wprowadza wymogu sporządzenia prywatnego aktu oskarżenia przez adwokata.

Opłata od aktu oskarżenia

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 maja 2003 r. w sprawie wysokości zryczałtowanej równowartości wydatków w sprawach z oskarżenia prywatnego (Dz. U. z dnia 13 czerwca 2003 r.) wysokość zryczałtowanej równowartości wydatków w sprawach z oskarżenia prywatnego ustalono się na kwotę 300 zł.

POSIEDZENIE POJEDNAWCZE

Niestawiennictwo stron na posiedzeniu pojednawczym

Jeśli na posiedzenie pojednawcze nie stawi się oskarżyciel prywatny i jego pełnomocnik – bez usprawiedliwionej przyczyny – to niestawiennictwo jest traktowane jako odstąpienie od oskarżenia, a Sąd postępowanie umarza.

Jeśli na posiedzenie pojednawcze nie stawi się oskarżony – sąd kieruje sprawę na rozprawę główną.

Przebieg posiedzenia

Pierwsza sprawa z oskarżenia prywatnego to tzw. posiedzenie pojednawcze prowadzone przez sędziego.  Posiedzenie pojednawcze rozpoczyna się wezwaniem stron do pojednania. Strony pertraktują ze sobą ustalając ze sobą zakres pojednania np. może to być przeproszenie i zobowiązanie obu stron do poprawnego ułożenia wzajemnych stosunków, przeproszenie w gazecie codziennej itp.

Zamiast posiedzenia pojednawczego sąd może skierować strony za ich zgodą do postępowania mediacyjnego.

W protokole z posiedzenia pojednawczego zaznacza się stanowiska stron w sprawie pojednania oraz wyniki. Jeśli strony pojednają się na tym posiedzeniu to protokół podpisują strony.

Zakres pojednania

Na posiedzeniu pojednawczym dopuszczalne jest pojednanie się stron obejmujące również inne sprawy z oskarżenia prywatnego toczące się pomiędzy tymi samymi stronami.

Wraz z pojednaniem strony mogą zawrzeć ugodę, której przedmiotem mogą być również roszczenia pozostające w związku z oskarżeniem. Warto zaznaczyć iż ugoda zawarta na posiedzeniu pojednawczym po nadaniu jej klauzuli wykonalności jest tytułem egzekucji sądowej.

Skutek pojednania

Jeśli strony się pojednają to sąd postępowanie umarza.

POSTĘPOWANIE SĄDOWE

W sytuacji, kiedy postępowanie pojednawcze nie doprowadziło do pojednania stron, to Sąd kieruje sprawę na rozprawę główną i w miarę możności wyznacza od razu jej termin. Strony obecne na posiedzeniu powinny zgłosić wnioski dowodowe.

Odstąpienie od oskarżenia

Oskarżyciel prywatny może odstąpić od oskarżenia aż do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. W takiej sytuacji wymagana jest zgoda oskarżonego.

Jeśli oskarżyciel prywatny odstąpi od oskarżenia przed rozpoczęciem przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej (rozpoczęcie przewodu sądowego to odczytanie aktu oskarżenia) to zgoda oskarżonego nie jest wymagana.

Niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego i pełnomocnika na rozprawie

Gdy na rozprawę główną nie stawi się oskarżyciel prywatny i jego pełnomocnik – bez usprawiedliwionej przyczyny –  to ich nieobecność uważa się za odstąpienie od oskarżenia.

Oskarżenie wzajemne

Oskarżony może aż do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej wnieść przeciwko oskarżycielowi prywatnemu wzajemny akt oskarżenia o czyn ścigany z oskarżenia prywatnego pozostający w związku z czynem mu zarzucanym. W takim wypadku Sąd rozpoznaje obie sprawy łącznie. Odstąpienie przez jednego z oskarżycieli od oskarżenia powoduje umorzenie postępowania w części dotyczącej tego oskarżonego.

W takim wypadku obaj oskarżyciele prywatni korzystają z uprawnień oskarżonego. Pierwszeństwo w zadawaniu pytań przysługuje temu oskarżycielowi prywatnemu który jaki pierwszy wniósł akt oskarżenia.

Niedopuszczalność oskarżenia wzajemnego

Oskarżenie wzajemne jest niedopuszczalne jeśli:

1)      prokurator wcześniej wszczął postępowanie;

2)      prokurator przyłączył się do postępowania;

Wstąpienie do sprawy prokuratora po wniesieniu oskarżenia wzajemnego tylko do jednego oskarżenia wzajemnego skutkuje wyłączeniem oskarżenia przeciwnego do odrębnego postępowania. Jeśli prokurator objął ściganiem oba oskarżenia wzajemne to postępowanie toczy się z urzędu, a oskarżeni w odpowiednim zakresie korzystają z uprawnień oskarżycieli posiłkowych.

Co do pozostałych kwestii zastosowanie mają przepisy o postępowaniu uproszczonym i zwyczajnym.

Z ORZECZNICTWA

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2010 r. II KK 77/10

Niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego na spotkaniu mediacyjnym nie wywołuje skutków tożsamych z niestawiennictwem tego oskarżyciela i jego pełnomocnika na posiedzeniu pojednawczym (opisanych w art. 491 § 1 k.p.k.), a tym samym nie daje podstawy do umorzenia postępowania w sprawie z oskarżenia prywatnego. ( OSNKW 2010/12/110, Biul.SN 2010/12/25, Biul.PK 2010/9/26).

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2007 r. SNO 80/07

1. Protokół czynności procesowej, służący potwierdzeniu jej dokonania, nie jest jedynym dowodem w tym zakresie. Jeżeli zatem z okoliczności sprawy wynika w sposób niewątpliwy, że dana czynność została przeprowadzona zgodnie z wymaganiami prawa, oczywiste uchybienie jakim jest niepodpisanie protokołu z dokonania tej czynności, nie może wywierać wpływu na skuteczność tej czynności.

2. Jeżeli w konkretnym stanie faktycznym strony niewątpliwie złożyły do protokołu posiedzenia oświadczenia wyrażające wolę pojednania, to – mimo braku potwierdzenia tych oświadczeń podpisami – spełniona została przewidziana w art. 492 § 2 k.p.k. przesłanka umorzenia postępowania ( LEX nr 569084).

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2008 r. I KZP 19/08

Niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego i jego pełnomocnika na rozprawie głównej bez usprawiedliwienia, w każdej fazie jej prowadzenia, powoduje umorzenie postępowania na podstawie art. 496 § 3 i § 1 k.p.k., przy czym, jeżeli niestawiennictwo takie ma miejsce po rozpoczęciu przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej, warunkiem umorzenia jest wyrażenie zgody przez oskarżonego – art. 496 § 2 k.p.k. ( OSNKW 2008/10/77, OSP 2009/5/57).

Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 28 lipca 1999 r. – sygn. akt II AKz 181/99

Brak uiszczenia zryczałtowanej równowartości wydatków przez oskarżonego, który wniósł oskarżenie wzajemne, który to brak nie został uzupełniony w zakreślonym terminie, jest równoznaczny z negatywną przesłanką procesową, wymienioną w art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., jako brak skargi uprawnionego oskarżyciela, co wiąże się z obowiązkiem wydania przez sąd orzeczenia o odmowie wszczęcia lub umorzenia postępowania prywatno-skargowego z oskarżenia wzajemnego.   (Apel.-Lub. 1999/4/33).

Wzór prywatnego aktu oskarżenia w dziale do pobrania.