TESTAMENT WŁASNORĘCZNY (holograficzny)

Polskie prawo cywilne zna dwa tytuły powołania do spadku – ustawę i testament. Co do zasady dziedziczenie odbywa się na podstawie ustawy o czym już wcześniej pisałam.  Testament jest szczególnym tytułem powołania do spadku, który ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem na podstawie ustawy. Najprościej mówiąc testament to rozrządzenie majątkiem na wypadek śmierci.

Co to jest testament?

Słowo testament używane jest w dwóch znaczeniach:

1)      testament to jednostronna czynność prawna na wypadek śmierci, za pomocą której osoba fizyczna rozporządza swoim majątkiem na wypadek śmierci;

2)      dokument, przy czym za testament uważa się albo oryginał testamentu albo wypis aktu notarialnego.

Kto może sporządzić testament?

Testament może sporządzić osoba posiadającą pełną zdolność do czynności prawnych. Pełną zdolność do czynności prawnych ma każdy, kto ukończył lat 18 i nie został ubezwłasnowolniony całkowicie albo częściowo. Testament może sporządzić osoba po ukończeniu lat 16, a przed ukończeniem lat 18 jeśli zawarła związek małżeński (zawarcie związku małżeńskiego po ukończeniu 16 lat skutkuje nabyciem pełnej zdolności do czynności prawnych nawet w wypadku rozwodu przez ukończeniem 18 lat).

Testatorem nie może być:

1)      osoba małoletnia niepozostająca w związku małżeńskim,

2)      osoba ubezwłasnowolniona częściowo lub całkowicie oraz

3)      osoba, dla której w toku postępowania o ubezwłasnowolnienie ustanowiono doradcę tymczasowego na podstawie art. 549 § 1 k.p.c.

Po osobach pozbawionych zdolności testowania zawsze ma więc miejsce dziedziczenie ustawowe.

Testamentu nie można sporządzić przez przedstawiciela czy pełnomocnika.

Kiedy testament będzie nieważny?

Testament jest nieważny jeżeli został sporządzony:

1)      w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli czyli taki stan, w którym możliwość wolnego wyboru jest całkowicie wyłączona;

2)      pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu to nie sporządziłby testamentu tej treści przy czym nie ma znaczenia czy błąd dotyczył treści testamentu czy pobudek jego sporządzenia, ale musi to być błąd istotny;

3)      pod wpływem groźby rozumianej jako występowanie po stronie osoby sporządzającej testament obawy pod pływem której sporządza testament, stan jest poważny ale niekoniecznie musi mieć wyłączny wpływ na decyzję testatora

Czy można sporządzić testament wspólny?

Prawo polskie wprowadza zakaz sporządzania testamentów wspólnych – np. jednego wspólnego testamentu nie mogą razem sporządzić małżonkowie. W takim wypadku testament ten jest nieważny i skutkuje dziedziczeniem na podstawie ustawy.

TESTAMENT WŁASNORĘCZNY

Każdy z nas może sporządzić testament bez konieczności udawania się np. do notariusza.

Aby testament własnoręczny był ważny musi spełniać następujące warunki:

1)      musi być napisany WŁASNORĘCZNYM PISMEM co oznacza, że nie może nikt za nas napisać tego testamentu, nie można go też napisać na komputerze, maszynie do pisania itp., jednocześnie wymóg własnoręczności będzie zachowany jeżeli dana osoba będąca osobą niepełnosprawną sporządzi testament np. pisząc ustami czy nogą; nie ma natomiast znaczenia język w jakim został sporządzony ani materiał na którym go spisano-może to być papier, deska, ściana;

2)      musi być przez piszącego testament podpisany pełnym imieniem i nazwiskiem

3)      musi zawierać datę.

Skutki niezachowania warunków formalnych

Brak dwóch pierwszych warunków będzie skutkował nieważnością testamentu.

W wypadku nie zawarcia daty w testamencie nie będzie skutkował jego nieważnością jeżeli brak daty nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do jego treści lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów.

Odwołanie testamentu

Spadkodawca może w każdej chwili odwołać zarówno cały testament jak i jego poszczególne części.

Testament można odwołać w następujący sposób:

1)      spadkodawca sporządzi nowy testament, w którym zaznaczy że poprzedni odwołuje;

2)      zniszczy testament albo pozbawi go cech od których zależy jego ważność;

3)      dokona w testamencie zmian z których wynika wola odwołania jego postanowień.

Jeżeli spadkodawca sporządził nowy testament nie zaznaczając w nim, że poprzedni odwołuje, ulegają odwołaniu tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu.

Z ORZECZNICTWA SĄDU NAJWYŻSZEGO

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 1999 r. II CKN 255/98

Podstawę dziedziczenia może stanowić testament własnoręczny, który zaginął. Fakt jego sporządzenia, ważność oraz treść rozporządzeń musi zostać udowodniona w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. (OSNC 1999/11/194, OSP 1999/9/171, Biul.SN 1999/7/9, M.Prawn. 1999/10/28).

Uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 5 czerwca 1992 r. III CZP 41/92

Podpis spadkodawcy w testamencie własnoręcznym (art. 949 § 1 k.c.) powinien być pod rygorem nieważności złożony pod pismem zawierającym rozrządzenie na wypadek śmierci. W razie zamieszczenia podpisu w innym miejscu testament jest ważny tylko wówczas, gdy związek podpisu z treścią rozrządzenia jest oczywisty. (OSNC 1992/9/147)

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 1999 r. II CKN 255/98

Podstawę dziedziczenia może stanowić testament własnoręczny, który zaginął. Fakt jego sporządzenia, ważność oraz treść rozporządzeń musi zostać udowodniona w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. ( OSNC 1999/11/194, OSP 1999/9/171, Biul.SN 1999/7/9, M.Prawn. 1999/10/28 )

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2004 r. I CK 306/04

Co do zasady, aby testament własnoręczny został uznany za ważny, musi zostać napisany przez spadkodawcę w całości pismem ręcznym, podpisany przez niego oraz opatrzony datą, jednak skutkiem wpisania po podpisie spadkodawcy daty pismem maszynowym nie jest nieważność testamentu tego rodzaju. (M.Prawn. 2005/1/11).

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2000 r. III CKN 227/99

W przypadku ustalenia, że w ostatnim okresie życia w zachowaniu spadkodawcy nie było przejawów trwałego naruszenia funkcji umysłowych, a przeciwnie spadkodawca zachował postawę człowieka w pełni zorientowanego, zachodzi podstawa dowodowa pozwalająca ustalić, że spadkodawca mógł sporządzić testament w sposób ważny. (LEX nr 536990)

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 1995 r. III CZP 56/95

Osoba sporządzająca testament własnoręczny, która w jego treści wymienia swoje imię i nazwisko przed rozrządzeniem majątkiem, nie dopełnia tym samym obowiązku podpisania testamentu w rozumieniu art. 949 § 1 k.p.c.  (OSNC 1995/9/127).

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 września 1989 r. III CRN 292/89

1. Testament własnoręczny (holograficzny), aby zachował swoją ważność, nie musi być nazwany w swej treści przez spadkodawcę testamentem, jeżeli jego forma odpowiada wymaganiom art. 949 § 1 k.c.

2. Okoliczność, że testament jest jednostronną czynnością prawną na wypadek śmierci nie musi wprost wynikać z zawartego w testamencie stwierdzenia, że zostaje on sporządzony na wypadek śmierci (mortis causa.). Decydują o tym motywy, wola i świadomość, którymi kieruje się spadkodawca dokonując rozrządzeń swoim majątkiem. (LEX nr 1112060).

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 1975 r. I CR 860/74

W myśl art. 949 k.c., nieopatrzenie testamentu własnoręcznego datą, nie pociąga za sobą jego nieważności. W wyniku postępowania dowodowego data sporządzenia testamentu własnoręcznego może być ustalona także w przybliżeniu, a nawet – pozostać nie ustalona, byleby tylko ten stan rzeczy nie wywołał wątpliwości m.in. co do wzajemnego stosunku kilku testamentów. Dopiero w razie wywołania tej wątpliwości, testament staje się nieważny. (LEX nr 7659).

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 grudnia 1974 r. II CR 906/74

Tak samo jak odpis testamentu własnoręcznego (orzeczenie z dnia 30.VI.1972 r. I CR 403/72 (OSNCP 1973, poz. 49) to również odbitka tego testamentu sporządzona przez kalkę nie jest testamentem z tej przyczyny, że pozostaje ona poza unormowaniem przez art. 941 i nast. k.c. Ponadto inaczej niż odpis testamentu, jego odbitka przez kalkę nie spełnia wymagania art. 949 § 1 k.c. co do napisania tekstu przez spadkodawcę. (LEX nr 7634).

Uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów – zasada prawna z dnia 28 kwietnia 1973 r. III CZP 78/72

Ważny jest testament własnoręczny (art.949 k.c.) zawarty w liście spadkodawcy skierowanym do spadkobiercy, podpisany w sposób określający jedynie stosunek rodzinny spadkodawcy do spadkobiercy, jeżeli okoliczności nie nasuwają wątpliwości co do powagi i zamiaru takiego rozrządzenia. (OSNC 1973/12/207).

Dodaj komentarz...

*


9 × = pięćdziesiąt cztery