UNIEWAŻNIENIE MAŁŻEŃSTWA – część I

Polski Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy – poza instytucją rozwodu i separacji – przewiduje instytucję unieważnienia małżeństwa.

Co to jest unieważnienie małżeństwa?

Unieważnienie małżeństwa to nic innego jak stwierdzenie, iż małżeństwo nigdy nie zostało ważnie zawarte. Konsekwencją takiego uznania jest przyjęcie, że małżeństwo od początku nie miało miejsca. Małżeństwo można unieważnić z przyczyn istniejących w chwili zawarcia związku małżeńskiego, a nie z przyczyn ( jak w rozwodzie czy separacji ), które zaistniały już po zawarciu związku małżeńskiego. O ile po orzeczeniu rozwodu małżonkowie w aktach stanu cywilnego figurują jako rozwiedziony/rozwiedziona, o tyle unieważnienie małżeństwa powoduje powrót do stanu cywilnego kawaler/panna.

Z jakich powodów można żądać unieważnienia małżeństwa?

Tak jak wyżej wspomniałam unieważnienia małżeństwa powoduje, iż małżeństwo nigdy nie istniało, dlatego katalog przesłanek stanowiących podstawę unieważnienia małżeństwa wymieniony w Kodeksie Rodzinnym i Opiekuńczym ( KRO ) jest zamknięty. Tak też przyjmuje się w jednolitym orzecznictwie sądowym – tak m.in. przyjął Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 16 października 1992 roku – sygn. akt I ACr 464/62: „Art. 17 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego interpretować należy w ten sposób, że zawarte w przepisach art. 10-16 KRO wyliczenie podstaw unieważnienia małżeństwa jest wyczerpujące. Nie są podstawą do unieważnienia wady oświadczenia złożonego przed kierownikiem USC nie znajdują też zastosowania przepisy kodeksu cywilnego o wadach oświadczenia woli (art. 82 – 88 KC).”

Przesłanki unieważnienia małżeństwa:

1)      WIEK – art. 10 kro stanowi, iż nie może zawrzeć małżeństwa osoba niemająca ukończonych lat osiemnastu. ALE !!!  Z ważnych powodów sąd opiekuńczy może zezwolić na zawarcie małżeństwa kobiecie, która ukończyła lat szesnaście, a z okoliczności wynika, że zawarcie małżeństwa będzie zgodne z dobrem założonej rodziny. Nie można również żądać unieważnienia małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku, jeżeli przed wytoczeniem powództwa małżonek ten wiek osiągnął.

 2)      UBEZWŁASNOWOLNIENIE CAŁKOWITE – art. 11 kro stanowi, iż nie może zawrzeć małżeństwa osoba ubezwłasnowolniona całkowicie, bowiem osoba ubezwłasnowolniona całkowicie jest traktowana jak osoba nie posiadająca zdolności do czynności prawnych;

 3)      CHOROBA PSYCHICZNA – art. 12 kro wskazuje, iż  nie może zawrzeć małżeństwa osoba dotknięta chorobą psychiczną albo niedorozwojem umysłowym. ALE!!! Jeżeli jednak stan zdrowia lub umysłu takiej osoby nie zagraża małżeństwu ani zdrowiu przyszłego potomstwa i jeżeli osoba ta nie została ubezwłasnowolniona całkowicie, sąd może jej zezwolić na zawarcie małżeństwa.

 4)      BIGAMIA –  czyli nic innego jak pozostawanie w związku małżeńskim, bowiem zgodnie z art. 13 kro nie może zawrzeć małżeństwa osoba pozostająca już w związku małżeńskim;

 5)      POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO – art. 14 kro wskazuje, iż nie mogą zawrzeć związku małżeńskiego krewni w linii prostej, rodzeństwo ani powinowaci w linii prostej. ALE!!! Jednakże z ważnych powodów sąd może zezwolić na zawarcie małżeństwa między powinowatymi.

KREWNI W LINII PROSTEJ to zstępni i wstępni czyli ojciec/matka jest krewnym wstępnym pierwszego stopnia w linii prostej (konieczne jest jedno urodzenie, aby powstało pokrewieństwo – z ojca/matki musi zrodzić się dziecko);dziadek/babcia jest krewnym wstępnym drugiego stopnia w linii prostej (konieczne są dwa urodzenia, aby powstało pokrewieństwo – z dziadka/babci musi zrodzić się dziecko, a z tego dziecka kolejne dziecko); dziecko jest z kolei zstępnym pierwszego stopnia w linii prostej (analogicznie – konieczne jest jedno urodzenie, aby powstało pokrewieństwo);wnuczek/wnuczka jest natomiast zstępnym drugiego stopnia w linii prostej (analogicznie – konieczne są dwa urodzenia, aby powstało pokrewieństwo).

POWINOWACTWO W LINII PROSTEJ – to więź rodzinnoprawna łączącą określoną osobę z krewnymi jego małżonka – teść i teściowa to powinowaci pierwszego stopnia w linii prostej; szwagier i szwagierka to powinowaci drugiego stopnia w linii bocznej;
siostrzeniec/siostrzenica/bratanek/bratanica małżonka to powinowaty trzeciego stopnia w linii bocznej.

6)      PRZYSPOSOBIENIE – art. 15 kro zabrania zawarcia małżeństwo pomiędzy przysposobionym i przysposabiającym;

7)      WADY OŚWIADCZENIA WOLI – art. 16 kro wskazuje, iż nie jest ważne małżeństwo, jeżeli jeden z małżonków złożył oświadczenie o wstąpieniu w związek małżeński:

–        w stanie wyłączającym świadome wyrażenie woli;

–        pod wpływem błędu co do tożsamości drugiej strony;

–        pod wpływem bezprawnej groźby drugiej strony lub osoby trzeciej, jeżeli z okoliczności wynika, że składający oświadczenie mógł się obawiać, że jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste.

 

8)      ZAWARCIE MAŁŻEŃSTWA PRZEZ PEŁNOMOCNIKA NA PODSTAWIE WADLIWEGO PEŁNOMCNICTWA LUB BEZ ZGODY SĄDU – art. 18 kro przewiduje możliwość żądania unieważnienia małżeństwa, jeżeli brak było zezwolenia sądu na złożenie oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński przez pełnomocnika albo jeżeli pełnomocnictwo było nieważne lub skutecznie odwołane.  ALE!!!! Jednakże nie można z tego powodu żądać unieważnienia małżeństwa, jeżeli małżonkowie podjęli wspólne pożycie.