WARUNKOWE PRZEDTERMINOWE ZWOLNIENIE – część 1

Kolejnym ze środków związanych z poddaniem sprawcy próbie jest instytucja warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbycia reszty kary pozbawienia wolności. W odróżnieniu do warunkowego umorzenia wykonania kary i warunkowego zawieszenia wykonania kary, które dotyczą wymiaru kary instytucja warunkowego zwolnienia z odbycia kary jest instytucją odnoszącą się do wykonania kary już orzeczonej. Instytucja ta została wprowadzona po to, aby zmotywować skazanych do aktywnego uczestniczenia w procesie resocjalizacji i jednocześnie zagwarantować motywację do przestrzegania regulaminu zakładu karnego.

PRZESŁANKI MATERIALNE WARUNKOWEGO PRZEDTERMINOWEGO ZWOLNIENIA

Art. 77 kodeksu karnego określa przesłanki, jakie muszą być spełnione, aby skazany mógł wnioskować o warunkowe przedterminowe zwolnienie.

Art. 77. § 1. Skazanego na karę pozbawienia wolności sąd może warunkowo zwolnić z odbycia reszty kary tylko wówczas, gdy jego postawa, właściwości i warunki osobiste, okoliczności popełnienia przestępstwa oraz zachowanie po jego popełnieniu i w czasie odbywania kary uzasadniają przekonanie, że skazany po zwolnieniu będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni ponownie przestępstwa.

 2. W szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd wymierzając karę pozbawienia wolności może wyznaczyć surowsze ograniczenia do skorzystania przez skazanego z warunkowego zwolnienia niż przewidziane w art. 78.

Wszystkie przesłanki warunkowego przedterminowego znaczenia mają równorzędne znaczenie, a sprowadzają się do pozytywnej prognozy kryminologicznej. Pozytywna prognoza oznacza, iż występują uzasadnione podstawy do przypuszczenia, iż mimo niewykonania kary w całości skazany będzie przestrzegał porządku prawnego, a w szczególności nie popełni nowego przestępstwa.

….postawa, właściwości i warunki osobiste….

Orzekając o warunkowym przedterminowym zwolnieniu Sąd bierze pod uwagę postawę, właściwości i warunki osobiste nie tylko przed popełnieniem przestępstwa, ale również ocenia postawę skazanego uzyskaną w procesie resocjalizacyjnym. Nie bez znaczenia jest również środowisko do jakiego skazany powróci, a w szczególności czy skazany w środowisku do którego powróci nie popełni przestępstwa.

…sposób zachowania się przed popełnieniem przestępstwa…

Przesłanka ta ma istotne znaczenie pod kątem oceny, czy popełnienie przestępstwa było wynikiem społecznie niepożądanych postaw wobec dóbr prawnych zaatakowanych przez przestępstwo czy też było wynikiem splotu różnych okoliczności. Pozwala też ocenić czy doszło do zmiany postawy na społecznie pożądaną.

… sposób zachowania się podczas odbywania kary pozbawienia wolności…

Przesłanka ta dotyczy zachowania skazanego w czasie odbywania kary pozbawienia wolności. W szczególności istotne znaczenie ma współdziałanie skazanego w kształtowaniu jego społecznie pożądanej postawy, poczucia odpowiedzialności za własne zachowanie się, potrzeb przestrzegania porządku prawnego. Sąd oceniając tę kwestię bierze pod uwagę zachowanie skazanego względem rodziny, współwięźniów oraz przede wszystkim do nałożonych obowiązków w czasie odbywania kary pozbawienia wolności. Istotne znaczenie dla postawienia prognozy będzie miał fakt uczestniczenia w podkulturze więziennej. Takie uczestniczenie w podkulturze więziennej zwykle jest przejawem postawy opozycyjnej wobec regulaminu odbywania kary oraz działań służb zakładu karnego, a w takim razie prognozuje podobny stosunek do przepisów prawa i służb organizujących życie społeczeństwa. Ważne jest ustalenie, czy skazany starał się w okresie odbywania kary uzupełnić swoje wykształcenie, zdobyć zawód.

PRZESŁANKI FORMALNE WARUNKOWEGO PRZEDTERMINOWEGO ZWOLNIENIA

Przesłanki formalne warunkowego przedterminowego zwolnienia dotyczą minimum okresu wykonania kary po jakim można ubiegać się o zwolnienie. Kwestie te reguluje art. 78 kodeksu karnego. Podstawową zasadą jest możliwość zwolnienia skazanego po odbyciu co najmniej połowy kary. W odniesieniu do recydywistów zwykłych wymagane jest odbycie 2/3 kary, a co do recydywistów specjalnych ¾ kary.

§ 1. Skazanego można warunkowo zwolnić po odbyciu co najmniej połowy kary.

§ 2. Skazanego określonego w art. 64 § 1 można warunkowo zwolnić po odbyciu dwóch trzecich kary, natomiast określonego w art. 64 § 2 po odbyciu trzech czwartych kary.

§ 3. Skazanego na karę 25 lat pozbawienia wolności można warunkowo zwolnić po odbyciu 15 lat kary, natomiast skazanego na karę dożywotniego pozbawienia wolności po odbyciu 25 lat kary.

Obliczenie części kary odbytej przez skazanego, koniecznej dla zastosowania warunkowego przedterminowego zwolnienia, dotyczy kary podlegającej wykonaniu. Zatem w wypadku kiedy kara została skrócona na podstawie amnestii lub indywidualnego aktu łaski, wspomnianą część kary oblicza się od kary skróconej

OKRES PRÓBY

Okres pozostały do odbycia kary pozbawienia wolności stanowi okres próby przy czym nie może być krótszy niż 2 lata i dłuższy niż 5 lat.

W odniesieniu do recydywisty wielokrotnego specjalnego minimalny okres próby wynosi 3 lata.

Co do sprawców skazanych na karę 25 lat pozbawienia wolności albo kary dożywotniego pozbawienia wolności okres próby wynosi 10 lat.

ODWOŁANIE WARUNKOWEGO PRZEDTERMINOWEGO ZWOLNIENIA

Kwestie odwołania reguluje nie kodeks karny, a kodeks karny wykonawczy – art. 160.

…obligatoryjne odwołanie warunkowego zwolnienia…

Sąd odwołuje warunkowe zwolnienie, jeżeli warunkowo zwolniony:

1)      w okresie próby popełnił przestępstwo umyślne, za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności,

2)      uchyla się od wykonania obowiązków nałożonych przez sąd penitencjarny,

3)      uchyla się od dozoru, wykonania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych,

4)      w okresie próby rażąco naruszył porządek prawny, w szczególności popełnił inne przestępstwo niż przestępstwo umyślne  lub została orzeczona inna kara niż kara pozbawienia wolności;

5)      skazany za przestępstwo popełnione z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej lub innej osoby małoletniej zamieszkującej wspólnie ze sprawcą, w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, ponownie używając przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej lub innej osoby małoletniej zamieszkującej wspólnie ze sprawcą.

6)      jeżeli okoliczności, o których mowa w w/w pkt 2-4, zaistnieją po udzieleniu skazanemu pisemnego upomnienia przez sądowego kuratora zawodowego, chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy

UZNANIE KARY ZA ODBYTĄ

Jeżeli w okresie próby i 6 miesięcy od jej od jej zakończenia nie odwołano warunkowego zwolnienia, karę uważa się za odbytą z chwilą warunkowego zwolnienia.

ORZECZNICTWO

II AKzw 1066/12 postanowienie s.apel. 2012-10-02 w Krakowie KZS 2012/10/37

Warunkowe przedterminowe zwolnienie z reszty kary pozbawienia wolności jest odstępstwem od zasady odbycia kary w całości, jak ją orzeczono w wyroku skazującym. Tylko przekonanie sądu, powzięte na podstawie analizy przesłanek przewidzianych w art. 77 § 1 k.k., że skazany będzie w przyszłości przestrzegał prawa mimo niewykonania kary w całości, uzasadnia odstąpienie od tej zasady.

II AKzw 866/12 postanowienie s.apel. 2012-08-29 w Lublinie OSA 2013/4/37-40

Ustawodawca nie wykluczył, z możliwości skorzystania z warunkowego zwolnienia, sprawców określonych typów przestępstw, zatem charakter popełnionego przez skazanego czynu nie może być brany pod rozwagę przy orzekaniu w przedmiocie warunkowego zwolnienia.

II AKzw 866/12 postanowienie s.apel. 2012-08-29w Lublinie LEX nr 1293502

Nie wszystkie okoliczności wymienione w art. 77 § 1 k.k. muszą zaistnieć kumulatywnie, niemniej jednak obowiązkiem sądu jest dokonanie kompleksowej ich analizy i dopiero wówczas sąd winien formułować względem skazanego prognozę społeczno-kryminologiczną.

II AKzw 808/11 postanowienie s.apel. 2011-10-25w Szczecinie KZS 2012/9/55…

Skoro skazany dobrze sprawuje się w trakcie odbywania kary, to jedynie deklarowany udział w podkulturze więziennej, bez bliższego rozważania treści i uwarunkowań tego zachowania, nie może przekreślić możliwości postawienia pozytywnej prognozy kryminologicznej. Zwłaszcza kiedy uwzględni się okoliczność, że skazany po raz pierwszy odbywa karę pozbawienia wolności, z zatem nie jest recydywistą penitencjarnym i do tej pory nie dostrzeżono u niego żadnych negatywnych zachowań, związanych z omawianą przynależnością subkulturową.

Postanowienie sądu apelacyjnego w Lublinie z dnia 17 sierpnia 2011 roku  - II AKzw 840/11 (OSA 2012/5/14-19)

1. Jedną z okoliczności wymienionych w art. 77 § 1 k.k. są właściwości i warunki osobiste skazanego, do których należy także stan jego zdrowia.

2. Fakt, że był on reprezentantem Narodu jako poseł na Sejm RP, nie uprawnia do bardziej lub mniej surowej oceny jego zachowania pod kątem spełnienia przesłanek udzielenia mu warunkowego przedterminowego zwolnienia.

Postanowienie sądu apelacyjnego w Lublinie z dnia 25 sierpnia 2010 roku – II AKzw 672/10 (OSA 2011/12/19-21)

1. Od osadzonego ubiegającego się o udzielenie warunkowego zwolnienia oczekiwać należy szczególnego zaangażowania i aktywności w kierunku zmiany osobowości i dotychczasowego trybu życia. Jedną z form dążenia do dokonania tego rodzaju zmian jest odbywanie kary w systemie programowego oddziaływania. Skazany odbywający karę w takim systemie ma bowiem możliwość dokonania wglądu w dotychczasowe postępowanie i jego przeanalizowanie.

2. Samo spełnienie przesłanek formalnoprawnych do ubiegania się o warunkowe zwolnienie nie stwarza przesłanki do jego udzielenia w sytuacji, gdy wobec skazanego brak jest podstaw do uznania, że w należyty sposób będzie przestrzegał porządku prawnego.

Postanowienie sądu apelacyjnego w Krakowie z dnia 24 listopada 2009 roku - II AKz 1063/09 (KZS 2010/1/17)

Jak to Sąd Apelacyjny już wyrażał, przedterminowo zwolniony z kary może być sprawca każdego przestępstwa, jeśli poprawił się na tyle, by można było mu ufać, iż więcej przestępstwa nie popełni, bo żadne przestępstwo i żaden sprawca nie jest wykluczony od takiego zwolnienia. Ustawodawca żadnych przestępstw nie wykluczył od zwolnienia, jedynie limitował niektóre sytuacje (postanowienia z dnia 20 czerwca 2007 roku, KZS 6/07 poz. 42 i z dnia 30 września 2002 roku, KZS 9/02 poz. 12).

Postanowienie sądu apelacyjnego w Krakowie z dnia 31 lipca 2009 roku  - II AKzw 641/09 (KZS 2009/9/56)

Przynależność do podkultury przestępczej już z samego założenia sprzeciwia się regulaminowi odbywania kary pozbawienia wolności, zatem prognozuje dalszy negatywny stosunek do obowiązującego prawa.

Postanowienie sądu apelacyjnego w Lublinie z dnia 15 kwietnia 2009 roku - II AKzw 285/09 (LEX nr 508303)

Charakter popełnionego przestępstwa nie został wymieniony w katalogu okoliczności z art. 77 § 1 k.k., a zatem nie może się on sprzeciwiać udzieleniu skazanemu warunkowego zwolnienia.

Również fakt, iż przeciwko skazanemu toczą się postępowania karne w innych sprawach, nie może przemawiać na jego niekorzyść i być branym przy formułowaniu prognozy kryminologicznej, do czasu jego prawomocnego skazania. Przypomnieć bowiem trzeba, że oskarżonego chroni wyrażona w art. 5 § 1 k.p.k. (także w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP) zasada domniemania niewinności.

Postanowienie sądu apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 2 lutego 2009 roku – II AKzw 872/08  (OSAW 2010/1/166)

Wobec sprawców przestępstw nieumyślnych sąd penitencjarny – rozpoznając wniosek o warunkowe przedterminowe zwolnienie – winien przede wszystkim badać co było przyczyną „nieostrożnego” zachowania skazanego oraz jakie jest prawdopodobieństwo ponownego takiego zachowania na wolności.

Postanowienie sądu apelacyjnego w Lublinie z dnia 19 marca 2008 roku – II AKzw 169/08 (LEX nr 399947)

1. Instytucja warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbycia reszty kary pozbawienia wolności dotyczy kary pozbawienia wolności wprowadzonej do wykonania i faktycznie wykonywanej, przy czym odnosi się ona jedynie do kary pozbawienia wolności orzeczonej za przestępstwo, a nie kary zastępczej.

2. Skoro przesłanką wnioskowania o warunkowe przedterminowe zwolnienie jest faktycznie wykonywanie kary pozbawienia wolności orzeczonej za przestępstwo, to brak tej przesłanki, wobec warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności, stanowi okoliczność wyłączającą postępowanie w przedmiocie warunkowego przedterminowego zwolnienia.

Postanowienie sądu apelacyjnego w Lublinie z dnia 27 czerwca 2007 roku – II AKzw 451/07 ( KZS 2007/10/68)

Skoro postępowanie skazanego podczas wieloletniego przebywania w warunkach wolnościowych nie budzi zastrzeżeń, a jego postawa ewidentnie wskazuje na wolę poprawy, w tym w zakresie poszanowania obowiązujących norm prawnych i reguł społecznych, to nieuzasadniony jest pogląd, iż jedynie z uwagi na popełnienie przestępstwa podczas odbywania kary, nie rokuje on pozytywnie odnośnie respektowania prawa w przyszłości. Skorzystanie z dobrodziejstwa warunkowego przedterminowego zwolnienia nie oznacza zakończenia procesu resocjalizacji skazanego. Resocjalizacja taka jest bowiem nadal prowadzona w warunkach wolnościowych podczas wyznaczonego okresu próby, a służy jej m.in. oddanie pod dozór kuratora.

Postanowienie SN  z dnia 12 maja 2009 roku – IV KK 88/09 (OSNwSK 2009/1/1083)

Skuteczne odwołanie przedterminowego zwolnienia w terminie określonym w art. 82 k.k. może nastąpić jedynie w drodze prawomocnego postanowienia w tym przedmiocie. Inaczej mówiąc, w zakreślonym czasie musi nie tylko zapaść, ale i uprawomocnić się postanowienie odwołujące warunkowe zwolnienie.

Wyrok SN z dnia 13 kwietnia 2005 roku – V KK 234/04 (OSNwSK 2005/1/743) 

Kara pozbawienia wolności uznana za odbytą w rozumieniu art. 82 k.k. podlega zaliczeniu w całości – na postawie art. 577 k.p.k. – na poczet kary tego rodzaju orzekanej w wyroku łącznym obejmującym skazanie na karę, z której wykonania skazany został warunkowo przedterminowo zwolniony.

Postanowienie sądu apelacyjnego w Krakowie z dnia 27 lutego 2003 roku – II AKz 55/03 (KZS 2003/3/43)

Upływ okresu próby i dalszych sześciu miesięcy sprawia, że żadne orzeczenie nie może zniweczyć uznania za odbytą karę pozbawienia wolności, z której skazany był przedterminowo zwolniony (art. 82 k.k.).

Dodaj komentarz...

*


+ 5 = czternaście