Warunkowe umorzenie postępowania karnego

Jednym ze środków związanych z poddaniem sprawy próbie jest warunkowe umorzenie postępowania karnego określone w art. 66 – 68 kk. W tym miejscu wymaga zaznaczenia, iż polski kodeks wykroczeń nie przewiduje instytucji warunkowego umorzenia postępowania. Możliwość zastosowania warunkowego umorzenia postępowania karnego ma charakter fakultatywny czyli sąd ma możliwość skorzystania z niego, nie jest to jednak obowiązek sądu.

Warunkowe umorzenie jest specyficznym środkiem bowiem uznając winę oskarżonego i okoliczności popełnienia przestępstwa za nie budzące wątpliwości, ze względu na szczególne przesłanki dotyczące samego oskarżonego, daje sprawcy przestępstwa szansę na życie zgodne z porządkiem prawnym bez karania go w sensie ścisłym, a wyznaczając jednocześnie okres próby na zweryfikowanie postaw i zachowanie oskarżonego, stąd inaczej warunkowe umorzenie nazywane jest środkiem probacyjnym.

PRZESŁANKI ZASTOSOWANIA WARUNKOWEGO UMORZENIA

Art. 66 kk określa przesłanki zastosowania warunkowego umorzenia postępowania karnego i są to:

1. wina oskarżonego nie jest znaczna – sąd dokonuje oceny stopnia zawinienia oskarżonego czyli bierze pod uwagę jego dojrzałość, poczytalność, szczególne okoliczności związane z motywacją sprawcy powodująca konflikt dóbr prawnych itp.

2. społeczna szkodliwość czynu nie jest znaczna – sąd również na tej płaszczyźnie dokonuje oceny:

Art. 115 § 2 kk  Przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia.

3. okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości;

4. postawa sprawcy nie karanego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste, dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że będzie przestrzegał porządku prawnego, w tym nie popełni nowego przestępstwa –  sąd ocenia sposób życia czyli czy oskarżony pracuje, uczy się czy nic nie robi, opinię w środowisku, sytuację rodzinną, mieszkaniową itp. czyli tzw. pozytywna prognoza kryminologiczna;

5. czyn zarzucany oskarżonemu jest zagrożony karą nieprzekraczającą 3 lat pozbawienia wolności;

ALE

jeżeli oskarżony pojedna się z pokrzywdzonym, naprawi pokrzywdzonemu szkodę albo sprawca i pokrzywdzony wspólnie ustalą sposób naprawienia szkody – warunkowe umorzenie postępowania karnego może być zastosowane do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności – w tym wypadku kluczowa jest postawa pokrzywdzonego.

WAŻNE !!!

Dla zastosowania warunkowego umorzenia postępowania karnego nie ma znaczenia czy oskarżony przyznał się do zarzucanego mu czynu czy też nie.

Wyrok Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 11 lipca 1985 r. RNw 17/85 OSNKW 1986/3-4/18

Nieprzyznanie się oskarżonego do popełnienia zarzucanego mu przestępstwa nie stanowi przeszkody do warunkowego umorzenia postępowania karnego, jeżeli w świetle ustalonych okoliczności sprawy fakt popełnienia tego przestępstwa nie budzi wątpliwości i jeżeli pozostałe wymagania art. 27 kk  (dziś art. 66 kk) zostały spełnione.

OKRES PRÓBY, OBOWIĄZKI

…obligatoryjnie…

Orzekając wyrokiem warunkowe umorzenie postępowania karnego sąd wyznacza okres próby, który nie może być krótszy niż rok i dłuższy niż 2 lata. Okres próby biegnie od uprawomocnienia się wyroku. (art. 67§1 kk)

Obligatoryjnie nakłada się na oskarżonego obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, zarówno szkodę o charakterze materialnym jak i inną szkodę wyrządzoną przestępstwem, o ile nie została naprawiona przed wydaniem wyroku.

SN w wyroku z 16 maja 2002 r., sygn. III KK 189/2002, ( Prok. i Pr. 2002, z. 12, poz. 5. ) stwierdził: „Zgodnie (…) z treścią art. 67 § 3 k.k. w przypadku warunkowego umorzenia postępowania karnego, sąd obowiązany jest: po pierwsze – do nałożenia na sprawców obowiązku naprawienia szkody wyłącznie wówczas, gdy powstanie szkody w zakresie dóbr pokrzywdzonego jest następstwem popełnionego przez nich przestępstwa; po drugie – obowiązek taki ciąży na sądzie tylko wtedy, gdy szkoda taka w czasie warunkowego umorzenia postępowania karnego nadal istnieje”

…fakultatywnie…

Sąd może – na podst. art. 67§3 kk :

  1. oddać w okresie próby sprawcę pod dozór kuratora, osoby godnej zaufania albo instytucji, stowarzyszenia, organizacji społecznej, do której działalności należy troska o wychowanie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym (art. 67§2 kk)
  2. orzec świadczenie pieniężne na podst. art. 39 pkt. 7 kk;
  3. orzec nawiązkę;
  4. orzec zakaz prowadzenia pojazdów do lat 2;
  5. zobowiązać sprawcę przestępstwa do informowania sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby (art. 72 § 1 pkt. 1 kk);
  6. zobowiązać sprawcę do przeproszenia pokrzywdzonego (art. 72 § 1 pkt. 2 kk);
  7. zobowiązać sprawcę do wykonywania ciążącego na sprawcy obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby (art. 72 § 1 pkt. 3 kk);
  8. zobowiązać do powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania środków odurzających (art. 72 § 1 pkt. 5 kk);
  9. zobowiązać do uczestnictwa w oddziaływaniach korekcyjno – edukacyjnych (art. 72 § 1 pkt. 6 kk);
  10. zobowiązać do powstrzymania się od przebywania w określonych miejscach lub środowiskach (art. 72 § 1 pkt. 7 kk);
  11. zobowiązać się od powstrzymania się od kontaktowania się z pokrzywdzonym lub innymi osobami w określony sposób lub zbliżania się do pokrzywdzonego lub innych osób (art. 72 § 1 pkt. 7a kk).

WYROK WARUNKOWO UMARZAJĄCY:

Art. 342. kpk  § 1. W wyroku warunkowo umarzającym postępowanie należy dokładnie określić czyn oskarżonego, wskazać przepis ustawy karnej, pod który czyn podpada, oraz oznaczyć okres próby.

§ 2. W wyroku sąd określa także nałożone na oskarżonego obowiązki oraz sposób i termin ich wykonania, a w razie uznania za celowe – również dozór kuratora, osoby godnej zaufania albo instytucji lub organizacji społecznej.

§ 3. Wyrok powinien w razie potrzeby zawierać rozstrzygnięcie co do dowodów rzeczowych. Sąd stosuje odpowiednio art. 230 § 2 i 3 oraz art. 231-233, uwzględniając potrzebę zabezpieczenia dowodów na wypadek podjęcia postępowania.

§ 4. Zawarte w wyroku rozstrzygnięcie, o którym mowa w § 3, może być zaskarżone zażaleniem przez osoby wskazane w art. 323 § 2.

§ 5. Wyrok doręcza się także pokrzywdzonemu

PODJĘCIE  POSTĘPOWANIA – art. 68 kk

…obligatoryjnie…

Sąd podejmie postępowanie karne, jeżeli:

  1. sprawca w okresie próby popełnił przestępstwo umyślne, za które został prawomocnie skazany
  2. okoliczności dotyczące fakultatywnego podjęcia postępowania (patrz niżej) zaistnieją po udzieleniu upomnienia przez sądowego kuratora zawodowego, chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy.

…fakultatywnie…

Sąd może podjąć postępowanie, jeżeli sprawca w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w szczególności gdy:

  1. popełnił inne przestępstwo niż przestępstwo umyślne;
  2. uchyla się od dozoru
  3. uchyla się od wykonania nałożonego środka karnego lub obowiązku
  4. nie wykonuje zawartej z pokrzywdzonym ugody
  5. sprawca po wydaniu orzeczenia o warunkowym umorzeniu postępowania, lecz przed jego uprawomocnieniem rażąco narusza porządek prawny, w szczególności gdy w tym czasie popełnił przestępstwo.

Postępowania warunkowo umorzonego nie można podjąć później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby.

CHARAKTER WARUNKOWEGO UMORZENIA POSTĘPOWANIA KARNEGO – skazanie czy nie?

Art. 1§ 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 2000 roku o Krajowym Rejestrze Karnym stanowi:

W Rejestrze gromadzi się dane o osobach:

2) przeciwko którym prawomocnie warunkowo umorzono postępowanie karne w sprawach o przestępstwa lub przestępstwa skarbowe;

Tak więc w KRK znajduje się wpis co do osoby o warunkowym umorzeniu postępowania karnego, jednak nie jest to skazanie. Na ten temat szeroko wypowiadał się w swoim orzecznictwie Sąd Najwyższy i doktryna:

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2008 r. III KK 167/08

Wyrok, w którym warunkowo umorzono postępowanie karne nie ma charakteru wyroku skazującego, a zatem nie mają do niego zastosowania wymogi ujęte w przepisie art. 413 § 2 k.p.k. Jeśli jednak dostrzeże się charakter elementów wymienionych w tym przepisie, a które musi zawierać wyrok skazujący, tj. dokładne określenie czynu, jego kwalifikację oraz wymóg wskazania zastosowanej kary i środków karnych, to uwzględniając fakt, iż w przypadku warunkowego umorzenia postępowania karnego wymogi te, co oczywiste, nie mogą zostać spełnione, wnioski wykładni systemowej (argumentum a rubrica) prowadzą do jednoznacznego stwierdzenia, że koniecznym „odpowiednikiem” tych elementów, w przypadku instytucji określonej w art. 66 k.k., jest wskazanie okresu próby, na jaki następuje umorzenie postępowania (art. 67 § 1 k.k.). (Prok.i Pr.-wkł. 2009/3/20).

Również nauka i doktryna przyjmują, iż wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne nie jest wyrokiem skazującym.

W związku z powyższym na zaświadczeniu z KRK będzie widniała informacja o warunkowym umorzeniu postępowania karnego, jednak taka osoba w świetle prawa jest niekarana.