Wspólność ustawowa małżeńska

Z chwilą zawarcia związku małżeńskiego pomiędzy małżonkami powstaje majątkowa wspólność małżeńska. W skład tej wspólności będą wchodzić wszystkie przedmioty majątkowe nabyte przez małżonków w czasie trwania małżeństwa czy to wspólnie czy przez jednego z nich. Oprócz majątku wspólnego każdy z małżonków dysponuje swoim majątkiem osobistym (odrębnym) w skład którego wchodzą przedmioty nieobjęte wspólnością ustawową małżeńską.

CO OZNACZA WSPÓLNOŚĆ USTAWOWA?

Wspólność ustawowa to tzw. współwłasność łączna. Istota tej współwłasności polega na tym, iż żaden ze współwłaścicieli nie ma wyodrębnionego udziału w tej współwłasności, a tym samym nie może tym udziałem rozporządzać, jest to tzw. współwłasność niepodzielna.

MAJĄTEK WSPÓLNY – art.31§2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego

Do majątku wspólnego należą w szczególności:

1).   pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków (dochody z prowadzonej na własny rachunek działalności zarobkowej)

2).   dochody z majątku wspólnego (pożytki – czyli dochody uzyskane w wyniku prawidłowej gospodarki, a także inne dochody, jakie przynoszą prawa należące do majątku wspólnego –  pożytki naturalne i cywilne rzeczy, jak i pożytki prawa np. wierzytelności, w tym takich świadczenia akcesoryjne w postaci odsetek, zwłaszcza od wkładów na rachunku bankowym, mowa o dochodach brutto)

3).   dochody z majątku osobistego każdego z małżonków (pożytki – naturalne, cywilne i prawa, mowa o dochodach netto)

4).   środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;

5).   kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.)

Wskazany powyżej katalog przedmiotów stanowiących majątek wspólny jest katalogiem otwartym nie zawierającym enumeratywnie wymienionych przedmiotów, co oznacza iż można zaliczyć do majątku wspólnego inne przedmioty. W tej kwestii szeroko wypowiada się Sąd Najwyższy:

1).   Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 października 1975 r. – sygn. sprawy  III CZP 71/75

Drewno pochodzące z lasu stanowiącego składnik majątku odrębnego małżonka oraz kwoty uzyskane ze sprzedaży tego drewna należą do majątku wspólnego małżonków, jeżeli są pożytkami rzeczy w rozumieniu art. 53 § 1 k.c.  (OSNC 1976/5/100)

2).   Uchwała Sądu Najwyższego –  7 sędziów – zasada prawna – z dnia 12 stycznia 1978 r. – sygn. sprawy  III CZP 86/77

Spółdzielcze prawo do lokalu, powstałe z realizacji oczekiwania małżonków na przydział wspólnego mieszkania, należy do nich obojga, jeżeli przydział został – po ustaniu małżeństwa – dokonany na rzecz jednego z małżonków i jego dotychczasowej rodziny.(OSNC 1978/10/171)

3).   Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1978 r. – sygn. sprawy III CZP 7/78

Własność nieruchomości nabyta przez jednego z współmałżonków w drodze zasiedzenia wchodzi w skład majątkowej wspólności ustawowej wówczas, gdy bieg terminu zasiedzenia zakończył się w czasie trwania wspólności ustawowej.  (OSNC 1978/9/153)

4).   Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1979 r. – sygn. sprawy III CZP 29/79

Odsetki od wierzytelności stanowiącej składnik majątku odrębnego małżonka należą do majątku wspólnego małżonków jako pożytki prawa w rozumieniu art. 54 k.c. (OSNC 1979/11/214)

5)   Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 1987 r. – sygn. sprawy III CZP 64/87

Nieruchomość rolna nabyta na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.) przez jedno z małżonków wchodzi w skład majątku wspólnego obojga małżonków, jeżeli w dacie wejścia w życie tej ustawy stosunki majątkowe pomiędzy małżonkami podlegały ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej. (OSNC 1989/4/62)

6).   Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2001 r. – sygn. sprawy I CKN 1123/99

Udział we współwłasności nieruchomości nabyty przez jedno z małżonków w zamian za dożywocie ze wspólnie osiąganych dochodów w czasie trwania wspólności ustawowej wchodzi do dorobku małżonków. ( LEX nr 52339)

7).   Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2001 r. – sygn. sprawy I CKN 402/00

Gospodarstwo rolne przekazane na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140 ze zm.) następcy pozostającemu w ustroju wspólności majątkowej stanowi dorobek małżonków. (OSNC 2002/6/79, Biul.SN 2001/12/9)

8).   Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2002 r. – sygn. sprawy III CKN 1430/00

Jeżeli prawo lokatorskie należało do obojga małżonków, to objęte wspólnością stało się także mieszkanie własnościowe powstałe z przekształcenia lokatorskiego prawa do lokalu w prawo własnościowe. ( LEX nr 77048)

9).   Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2005 r. – sygn. sprawy IV CK 454/04

Jeżeli kwota odszkodowania za uszkodzenie ciała w wyniku wypadku przy pracy (art. 33 pkt 7 k.r.o.) została wypłacona w trakcie trwania wspólności ustawowej, to przedmioty nabyte z wypłaconych z tego tytułu kwot należą do majątku wspólnego, zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 32 § 1 k.r.o. ( LEX nr 376387)

10).   Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2009 r. –sygn. sprawy II CSK 446/08

Akcje nabyte przez małżonka ze środków pochodzących z majątku wspólnego wchodzą w skład tego majątku, a akcjonariuszem staje się tylko małżonek uczestniczący w tej czynności.

(OSNC-ZD 2010/1/7)

11).   Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2009 r. – sygn. sprawy  II CSK 273/09

Tak jak akcje, również udziały nabyte przez jednego małżonka ze środków pochodzących z majątku wspólnego wchodzą w skład tego majątku, a wspólnikiem staje się tylko małżonek będący stroną czynności prowadzącej do nabycia udziałów. ( LEX nr 551106)

12).   Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2010 r. I CSK 455/09

Przedmiotem majątkowym nabytym w czasie trwania małżeńskiej wspólności majątkowej (art. 31 § 1 k.r.o.) może być również posiadanie nieruchomości. (LEX nr 686080)

13).   Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2010 r. – sygn. sprawy III CZP 42/10

Przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez jednego z małżonków, uzyskane z przestępstwa, wchodzą w skład majątku wspólnego na podstawie art. 32 § 1 k.r.o. (LEX nr 583981, OSP 2011/4/44, OSNC-ZD 2010/4/124, Biul.SN 2010/6/10, M.Prawn. 2011/1/40-42)

14).   Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 listopada – 2010 r.  –sygn. sprawy  IV SA/Po 676/10

Nabyty w trakcie trwania małżeństwa samochód stanowi majątek wspólny małżonków. (LEX nr 758584)

15).   Wyrok NSA OZ w Gdańsku z dnia 1 kwietnia 1998 roku – sygn. sprawy I SA/Gd 1216/97 –

Otrzymywana przez skarżącą część renty jej męża nie może stanowić jej przychodu, skoro świadczenie to – wobec trwania małżeństwa – jest niewątpliwie wspólnym dorobkiem małżonków.  ( LEX 33585 ).