ZAPRZECZENIE OJCOSTWA

Domniemanie ojcostwa męża matki

Zgodnie z polskim prawem rodzinnym jeśli dziecko urodziło się w trakcie trwania związku małżeńskiego albo w terminie 300 dni od jego ustania to domniemywa się, iż ojcem dziecka jest mąż matki. Skutkiem tego domniemania jest to, iż bez względu na to kto jest faktycznym ojcem dziecka – mąż albo inny mężczyzna – to dziecko zawsze jest zapisywane na męża matki.

Powyższego domniemania nie stosuje się, jeżeli:

1)      dziecko urodziło się po upływie trzystu dni od orzeczenia separacji;

2)      dziecko urodziło się przed upływem trzystu dni od ustania lub unieważnienia małżeństwa, lecz po zawarciu przez matkę drugiego małżeństwa, domniemywa się, że pochodzi ono od drugiego męża.

Obalenie domniemania ojcostwa męża matki

Domniemanie to może być obalone tylko przez wytoczenie powództwa o zaprzeczenie ojcostwa.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2000 r. III CKN 1422/00

Celem procesu o zaprzeczenie ojcostwa nie jest ustalenie ojcostwa biologicznego męża matki, lecz obalenie ustawowego domniemania, że dziecko od niego pochodzi. (OSNC 2001/7-8/106, Biul.SN 2001/3/13).

Uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów – zasada prawna z dnia 27 października 1983 r. III CZP 35/83

Żądanie męża matki zaprzeczenia ojcostwa co do dziecka poczętego w wyniku dokonanego za zgodą tego męża sztucznego zapłodnienia nasieniem innego mężczyzny może być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.  (OSNC 1984/6/86).

Termin wytoczenia powództwa

Możliwość wytoczenia powództwa przez mężczyznę jest ograniczone terminem 6 – miesięcznym od dnia, w którym się dowiedział o urodzeniu dziecka przez żonę, a nie później jednak niż do osiągnięcia pełnoletniości.

Przyjęcie krótkiego, sześciomiesięcznego terminu zawitego (prekluzyjnego) wynika z nadania prymatu ochronie interesu dziecka. Przyjmuje się, że dziecko urodzone i wychowujące się w związku małżeńskim ma prawo do bezpieczeństwa, niezbędnego dla prawidłowego ukształtowania jego osobowości. „Dlatego ustawodawca dokonał w art. 63 k.r.o. na jego korzyść wyboru między zasługującym na ochronę co do zasady interesem ojca, którego obowiązki związane są zasadniczo z ojcostwem biologicznym, a przedstawionym wyżej interesem dziecka do wychowywania w naturalnym nie kwestionowanym środowisku rodzinnym. Roztrząsanie pochodzenia dziecka w kilka lat po urodzeniu, połączone z agresją wobec niego i matki stanowi poważne nadużycie władzy rodzicielskiej uzasadniające najsurowsze rozstrzygnięcie pozbawiające rodzica tej władzy” (wyrok SN z dnia 3 kwietnia 2000 r., I CKN 564/98, LEX nr 50845).

Matka może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa swego męża w ciągu sześciu miesięcy od urodzenia dziecka.

Dziecko po dojściu do pełnoletniości może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa męża swojej matki, nie później jednak niż w ciągu trzech lat od osiągnięcia pełnoletniości.

Rozpoczęcie biegu terminu

Bieg 6-miesięcznego terminu rozpoczyna się w dniu powzięcia przez męża wiadomości o urodzeniu dziecka przez jego żonę (byłą żonę), tak więc początek terminu liczy się siłą rzeczy od daty urodzenia dziecka, także wtedy gdy mąż matki wcześniej miał wiedzę o tym, że żona jest w ciąży (por. wyrok SN z dnia 24 października 1979 r., IV CR 361/79, LEX nr 8196), a także bez względu na to, czy mąż matki dziecka był przekonany, że domniemanie z art. 62 k.r.o. przemawia za tym, iż nie jest on ojcem dziecka (wyrok SN z dnia 17 września 1981 r., IV CR 308/81, LEX nr 8355).

Sąd Najwyższy wskazał,  że „sama wiadomość «mająca cechy wiarygodności» o ciąży żony z innym mężczyzną nie jest jeszcze wiadomością o urodzeniu dziecka w rozumieniu art. 63 k.r.o. Uzyskanie przez męża od żony wiadomości, że jest ona w ciąży z innym mężczyzną, nakłada na męża obowiązek interesowania się w przyszłości tym, czy i kiedy żona urodzi dziecko. Powzięta w tych okolicznościach wiadomość nie może być pomijana z punktu widzenia określenia daty powzięcia wiadomości przez męża matki o urodzeniu przez żonę dziecka i zachowania terminu sześciomiesięcznego do zaprzeczenia ojcostwa” (wyrok SN z dnia 18 stycznia 1984 r., I CR 398/83, OSNC 1984, nr 9, poz. 160, z glosą Z. Gawlika, OSP 1985, z. 4, poz. 101).

O początku biegu omawianego terminu „decyduje fakt dowiedzenia się o urodzeniu dziecka, nie zaś o treści aktu jego urodzenia” (wyrok SN z dnia 1 października 1974 r., I CR 185/74, LEX nr 7594). Termin ten biegnie także wtedy, gdy mąż matki nie został ujawniony jako ojciec w akcie urodzenia dziecka.

Jak obalić domniemanie?

Domniemanie może być obalone przez wykazanie, iż ojcem dziecka nie jest mąż matki. Zazwyczaj odbywa się to przez badanie DNA.

SN wskazał w wyroku z dnia 13 października 2005 r. – IV CK 169/05: „W sprawie o zaprzeczenie ojcostwa, jeżeli mąż matki odmawia, bez uzasadnionych powodów poddania się badaniu DNA i dowód ten w odniesieniu do stron procesu nie może być z tej przyczyny przeprowadzony, dopuszczalne jest obalenie domniemania ojcostwa męża matki wszystkimi innymi dowodami wykazującymi niepodobieństwo jego ojcostwa, w tym także dowodami wskazującymi, że ojcostwo innego mężczyzny jest dostatecznie pewne.W szczególności w takiej sytuacji możliwe jest dopuszczenie dowodu z grupowego badania DNA matki, dziecka i domniemanego ojca dziecka, jeżeli wyrazi on na to zgodę. Wynik takiego badania, wskazujący z prawdopodobieństwem będącym praktycznie pewnością, że mężczyzna ten jest ojcem dziecka, pozwala uznać, iż wykazane zostało niepodobieństwo ojcostwa męża matki (art. 67 k.r.o.).” (LEX nr 186903).

 

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 września 1982 r. – IV CR 316/82: „Niepodobieństwo, by mąż matki mógł być ojcem dziecka występuje nie tylko wtedy, gdy zachodzą okoliczności wyłączające ojcostwo, ale także wówczas gdy wyłączona była możliwość cielesnego obcowania małżonków w okresie poczęcia dziecka. W każdym przypadku zaprzeczenie pochodzenia dziecka z małżeństwa wymagane jest, aby zostało ustalone, że mąż matki nie tylko nie był, lecz i nie mógł być ojcem dziecka. Postępowanie dowodowe powinno więc bezwzględnie prowadzić do wyjaśnienia obu powyższych przesłanek. (LEX nr 8462).

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1975 r. II CR 82/75

Jeżeli w procesie o zaprzeczenie ojcostwa, dowód z grupowego badania krwi wykluczył ojcostwo męża matki w stosunku do jej dziecka, sąd nie może odmówić ponownego przeprowadzenia tego dowodu w razie wykazania przez matkę, że w krótkim okresie przed pobraniem od niej krwi celem badania dokonano jej przetoczenia różnej grupowo krwi. (LEX nr 7683).

Wytoczenie powództwa

Mąż matki powinien wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa przeciwko dziecku i matce, a jeżeli matka nie żyje – przeciwko dziecku.

Matka powinna wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa przeciwko mężowi i dziecku, a jeżeli mąż nie żyje – przeciwko dziecku.

Dziecko powinno wytoczyć powództwo przeciwko mężowi swojej matki i matce, a jeżeli matka nie żyje – przeciwko jej mężowi. Jeżeli mąż matki nie żyje, powództwo powinno być wytoczone przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy.

Zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne po śmierci dziecka.