ZARZĄDZENIA OPIEKUŃCZE

Jedną z form ingerencji władzy państwowej w sposób wykonywania władzy rodzicielskiej przez rodziców jest instytucja ograniczenia władzy rodzicielskiej w formie tzw. zarządzeń opiekuńczych. Wydanie zarządzeń opiekuńczych stanowi niejako ostrzeżenie dla rodziców wykonujących władzę rodzicielską w sposób nieprawidłowy.

Zagrożenie dobra dziecka

Podstawową przesłanką wydania zarządzeń opiekuńczych w trybie art. 109 § 1 kro jest zagrożenie dobra dziecka. Sąd Najwyższy wskazuje, że realizacja wyrażonej w art. 3 ust. 1 konwencji o prawach dziecka zasady ochrony dobra dziecka, oznacza, że „we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych między innymi przez sądy sprawą nadrzędną winno być najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka”, polega na konieczności przeprowadzenia wszechstronnego i wyczerpującego postępowania dowodowego, poprzedzającego wydanie orzeczenia w przedmiocie władzy rodzicielskiej ( postanowienie SN z dnia 8 grudnia 1998 r., I CKN 1074/98 niepubl.). W postanowieniu z dnia 11 lutego 2000 r., I CKN 1106/99 (niepubl.), SN podkreślił, że: „Wzgląd na dobro dziecka polega na wybraniu wśród istniejących warunków – w jakich dziecko mogłoby przebywać – tych z nich które gwarantują lepsze możliwości jego rozwoju duchowego, psychicznego i fizycznego”.

Wydanie zarządzeń opiekuńczych nie ma charakteru represyjnego, jedynym ich celem jest ochrona zagrożonego dobra dziecka przy czym nie ma znaczenia czy zagrożenie dobra dziecka ma charakter zawiniony przez rodziców czy też nie. I tak SN przyjął: Niezaradność w wykonywaniu obowiązków rodzicielskich, wynikająca z niedorozwoju umysłowego, może być nie tylko podstawą interwencji ze strony sądu opiekuńczego w trybie art. 109 k.r.o., ale może uzasadniać i celowość ubezwłasnowolnienia częściowego, zwłaszcza gdy chodzi o czynności o charakterze prawnym” ( postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1966 r. II CR 201/66, LEX nr 6001 ); „Ograniczenie władzy rodzicielskiej następuje w sytuacji zagrożenia dobra dziecka. Pozostaje bez znaczenia okoliczność, czy zagrożenie to zostało spowodowane niewłaściwym (w sensie pejoratywnym) postępowaniem rodziców, ich nieudolnością, czy też mylnym wyobrażeniem o tym, czego wymaga dobro dziecka. Nieistotne jest także, czy zachowanie się rodziców jest zawinione. Zarządzenia dopuszczalne na podstawie art. 109 k.r.o. nie stanowią represji w odniesieniu do rodziców, lecz środek ochrony zagrożonego dobra dziecka” ( postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1997 r. III CKN 321/97,  LEX nr 236525 ), „Art. 109 § 1 kro uzależnia ograniczenie władzy rodzicielskiej od przesłanki zagrożenia dobra dziecka. Ingerencja sądu na tej podstawie nie jest natomiast zależna od tego, czy zagrożenie dobra dziecka zostało spowodowane zawinionym działaniem rodziców i nie ma represyjnego charakteru. Celem ograniczenia władzy rodzicielskiej jest ochrona dziecka, lecz także niesienie pomocy rodzicom dla właściwego wykonywania tej władzy. Z treści art. 109 § 1 kro wynika dyrektywa profilaktycznego działania sądu nakazująca podjęcie ingerencji w sferę władzy rodzicielskiej już w razie zagrożenia dobra dziecka, by zapobiec ujemnym skutkom niewłaściwego lub nieudolnego jej sprawowania.” ( postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2000 r. II CKN 1141/00 LEX nr 51969 )

Katalog zarządzeń opiekuńczych – art. 109 § 2 kro

Art. 109 § 2 kro zawiera przykładowy katalog zarządzeń opiekuńczych, które może wydać sąd opiekuńczy. Oznacza to, iż poza tymi zarządzeniami sąd może wydać jeszcze inne.

Sąd opiekuńczy może w szczególności:

1)      zobowiązać rodziców oraz małoletniego do określonego postępowania, w szczególności do pracy z asystentem rodziny, realizowania innych form pracy z rodziną, skierować małoletniego do placówki wsparcia dziennego, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub skierować rodziców do placówki albo specjalisty zajmujących się terapią rodzinną, poradnictwem lub świadczących rodzinie inną stosowną pomoc z jednoczesnym wskazaniem sposobu kontroli wykonania wydanych zarządzeń;

2)      określić, jakie czynności nie mogą być przez rodziców dokonywane bez zezwolenia sądu, albo poddać rodziców innym ograniczeniom, jakim podlega opiekun;

3)       poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego;

4)      skierować małoletniego do organizacji lub instytucji powołanej do przygotowania zawodowego albo do innej placówki sprawującej częściową pieczę nad dziećmi;

5)      zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo w instytucjonalnej pieczy zastępczej albo powierzyć tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom lub osobie, niespełniającym warunków dotyczących rodzin zastępczych, w zakresie niezbędnych szkoleń, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie wskazywano na otwarty katalog możliwych do wydania zarządzeń opiekuńczych i tak: „Sąd opiekuńczy może na podstawie art. 109 k.r.o. wydać każde zarządzenie, jakiego w danych okolicznościach wymaga dobro dziecka. Zawarte w jego § 2 wyliczenie zarządzeń opiekuńczych ma charakter przykładowy. Nietrafny jest pogląd, że dyspozycja art. 109 k.r.o. nie daje podstaw do wydawania postanowienia o uregulowaniu kontaktów dziadków z dzieckiem” (postanowienie z dnia 10 maja 2000 r. III CKN 845/00: LEX nr 1222322 ), Jeżeli w sprawie o zaprzeczenie pochodzenia dziecka wszczętej przez prokuratora na podstawie art. 86 k.r.o., to z rodziców, które jest uprawnione do wyrażenia zgody na pobranie krwi od dziecka liczącego poniżej 13 lat, zgody tej odmawia, sąd opiekuńczy może na podstawie art. 109 k.r.o. zarządzić pobranie krwi, gdy wymaga tego dobro dziecka” ( postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2000 r.II CKN 869/00, OSNC 2000/11/205, Prok.i Pr.-wkł. 2001/4/33, Biul.SN 2000/7/11).

Dodaj komentarz...

*


jeden × = 8