(zgodny) DZIAŁ SPADKU – część 1

Sprawa spadkowa po osobie zmarłej przebiega dwuetapowo – pierwszy etap to stwierdzenie nabycia spadku, które już wcześniej scharakteryzowałam oraz drugi etap czyli właśnie dział spadku.

O ile stwierdzenie nabycia spadku polega tylko na określeniu kto jest spadkobiercą i w jakiej części dziedziczy to dział spadku polega już na konkretnym podziale majątku, który pozostał po spadkodawcy. Jest to najbardziej emocjonująca i najciekawsza część postępowania spadkowego.

Dzisiaj zajmę się zgodnym działem spadku czyli sytuacją, kiedy wszyscy spadkobiercy są zgodni i nie ma żadnych problemów co do sposobu działu spadku. Jest to sytuacja komfortowa, łatwa i z pewnością tańsza niż niezgodny dział spadku.

TRYBY DZIAŁU SPADKU

Kodeks cywilny przewiduje dwa tryby działu spadku – umowny  tj. na mocy umowy zawartej pomiędzy wszystkimi spadkobiercami albo sądowy czyli na mocy orzeczenia sądu. Spadkobiercy mają możliwość wybory trybu działu spadku.

Art. 1037 § 1 kodeksu cywilnego

Dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców.

UMOWNY DZIAŁ SPADKU

Co do zasady umowny dział spadku może obejmować cały spadek. Może również obejmować jego część. W tym zakresie nie ma żadnych szczególnych wymogów i decyduje swoboda wyboru po stronie spadkobierców.

Umowny dział spadku oznacza, iż może on nastąpić na mocy:

–  umowy pozasądowej

–  ugody sądowej zawartej w postępowaniu pojednawczym

–  ugody zawartej w postępowaniu polubownym

–  ugody sądowej zawartej w postępowaniu nieprocesowym

Przedmiot działu spadku

Przedmiotem umownego działu spadku mogą być tylko aktywa czyli majątek mający konkretną wartość, zaś pasywa czyli długi spadkowe są dzielone z mocy prawa w stosunku do aktywów. W tym zakresie wypowiedział się  Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 września 2000 r. I CKN 295/00 stwierdzając:Przedmiotem działu spadku mogą być wyłącznie aktywa, natomiast podział długów następuje z mocy prawa, odpowiednio do podziału aktywów” OSNC 2001/2/32, Wokanda 2000/12/7, Biul.SN 2001/1/8.

Ewentualny umowny podział spadku w odniesieniu do długów ( czyli np. jeden z trzech spadkobierców zobowiązuje się do spłaty kredytu ) miałby tylko skutek pomiędzy współspadkobiercami, nie wywołuje zaś skutków w odniesieniu do wierzycieli spadkodawcy.

Zgoda współspadkobierców

Dokonanie zgodnego umownego działu spadku wymaga zgody wszystkich współspadkobierców.

Umowa o dział spadku

Zawierając umowę o dział spadku strony obowiązuje nie tylko zasada swobody umów, ale także zasada swobody wyboru formy umowy. Dla zawarcia umowy o dział spadku, której przedmiotem jest nieruchomość wymagana jest forma aktu notarialnego ( art. 1037§ 2 kc ) Co do innych składników strony mają swobodę – np. umowa o dział spadku, której przedmiotem jest samochód może być zawarta w formie pisemnej, umowa o dział spadku, w skład którego wchodzi przedsiębiorstwo, powinna mieć formę pisemną z podpisami notarialnie poświadczonymi (art. 751 § 1 kc)

Co do działu spadku, którego przedmiotem jest nieruchomość – jak już zaznaczyłam wyżej -wymagana jest forma aktu notarialnego. Z punktu widzenia opłat i porównania taksy notarialnej z opłatami sądowymi w wypadku działu spadku zwłaszcza zgodnego – którego przedmiotem jest nieruchomość albo nieruchomości – tańszym, choć może nieco dłuższym rozwiązaniem jest sądowy dział spadku.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej reguluje maksymalne stawki za czynności notarialne. I tak  przy notarialnej umowie o dział spadku wynagrodzenie notariusza jest uzależnione od wartości majątku spadkowego, co ma duże znaczenie przy nieruchomościach o dużej wartości. Ceny te kształtują się następująco – zgodnie z § 3 cytowanego rozporządzenia:

Maksymalna stawka wynosi od wartości:

1)    do 3.000 zł – 100 zł;

2)    powyżej 3.000 zł do 10.000 zł – 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3.000 zł;

3)    powyżej 10.000 zł do 30.000 zł – 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10.000 zł;

4)    powyżej 30.000 zł do 60.000 zł – 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30.000 zł;

5)    powyżej 60.000 zł do 1.000.000 zł – 1.010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60.000 zł;

6)    powyżej 1.000.000 zł do 2.000.000 zł – 4.770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1.000.000 zł;

7)    powyżej 2.000.000 zł – 6.770 zł + 0,25% od nadwyżki powyżej 2.000.000 zł, nie więcej jednak niż 10.000 zł, a w przypadku czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn nie więcej niż 7.500 zł.

Zgodnie z art. 51 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych koszt sądowego działu spadku jest stały i niezależny do wartości dzielonego majątku:

Art. 51. 1. Opłatę stałą w kwocie 500 złotych pobiera się od wniosku o dział spadku, a jeżeli zawiera on zgodny projekt działu spadku, pobiera się opłatę stałą w kwocie 300 złotych.

2. Opłatę stałą w kwocie 1.000 złotych pobiera się od wniosku o dział spadku połączony ze zniesieniem współwłasności, a jeżeli zawiera on zgodny projekt działu spadku i zniesienia współwłasności, pobiera się opłatę stałą w kwocie 600 złotych.

Przykład:

Dokonujemy zgodnego działu spadku, w skład którego wchodzi działka zabudowana domem mieszkalnym o wartości 250 000 zł. W sądzie za zgodny dział spadku powyższej nieruchomości zapłacimy 300 zł, zaś jeśli jest dział spadku połączony ze zniesieniem współwłasności 600 zł.  Na opłatę w sądzie nie ma wpływu wartość nieruchomości będącej działem spadku. Ekstra trzeba zapłacić za wpis do księgi wieczystej.

U notariusza przy dziale spadku obejmującym nieruchomość o wartości 250 000 zł opłata wynosi 1770 zł netto ( przy wartości powyżej 60.000 zł do 1.000.000 zł – 1.010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60.000 zł czyli 1010 zł+0,4% x190 000 zł ). Do kwoty netto należy dodać 23% VAT-u. Nadto notariusz odprowadza podatek od czynności cywilnoprawnych i pobiera opłatę od wpisu do ksiąg wieczystych. Więc różnica jest spora pomiędzy sądowym działem spadku a notarialnym.

SĄDOWY DZIAŁ SPADKU

Art. 1038 kc stanowi, iż sądowy dział spadku powinien obejmować cały spadek, jednakże z ważnych powodów można sądowy dział spadku ograniczyć do części spadku.

W sądowym dziale spadku biorą udział wszyscy spadkobiercy. Zaznaczenia wymaga fakt, iż w sądowym dziale spadku wszyscy spadkobiercy mogą dokonać zgodnego działu spadku, ale nie musi też być zgody co do sposobu działu i wtedy ostateczną decyzję podejmie sąd.

Z wnioskiem o dział spadku może wystąpić:

–  każdy spadkobierca

–  spadkobierca spadkobiercy

–  nabywca udziału w spadku w wypadku zbycia

–  prokurator

–  Rzecznik Praw Obywatelskich

Z wnioskiem o dział spadku nie może wystąpić wierzyciel spadkobiercy.

Postępowanie sądowe

Sprawa o dział spadku rozpatrywana jest w trybie postępowania nieprocesowego – art. 628 kpc.

Do czynności w postępowaniu spadkowym, które należą do zakresu działania sądów, wyłącznie właściwy jest sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część (sąd spadku). W braku powyższych podstaw sądem spadku jest sąd rejonowy dla m. st. Warszawy.

Sprawę sądową inicjuje wniosek o dział spadku. Niezbędnym do złożenia wniosku o dział spadku jest przeprowadzenie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku bowiem do wniosku o dział spadku załączamy postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.

Wniosek o zgodny dział spadku

Zaletą zgodnego działu spadku jest możliwość dokonania działu spadku według uznania spadkobierców. W gruncie rzeczy może być tak jak spadkobiercy sobie ustalą – jedna osoba bierze wszystko, a inni nic i jeśli strony się na to zgadzają to nie ma żadnego problemu i sąd w to nie wnika. Aby zaoszczędzić sensowne jest zgodne podpisanie się wszystkich spadkobierców pod wnioskiem o dział spadku.

We wniosku wskazujemy co wchodzi w skład spadku, jaka jest wartość poszczególnych składników i proponujemy sposób działu spadku czyli kto co bierze. Dołączamy postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, wypisy z rejestru gruntu, odpisy z ksiąg wieczystych, opłatę i składamy do sądu. Gdy wniosek będzie dotknięty brakami formalnymi sąd nas wezwie do ich uzupełnienia. Wniosek spełniający wszystkie wymogi będzie rozpoznany, a po 21 dniach się uprawomocni i będzie można dokonać wpisów w księgach wieczystych.

Sprawa o niezgodny dział spadku jest bardziej skomplikowana i o tym napiszę w następnym wpisie.

3 komentarze to “(zgodny) DZIAŁ SPADKU – część 1”

Read below or add a comment...

  1. Magda says:

    jaka jest różnica miedzy działem spadku a działem spadku ze zniesieniem współwłasności? myślałam, że sam dział spadku znosi współwłasność…

  2. radek says:

    Witam,

    mam pytanie,
    chcemy przeprowadzić dział spadku. Panuje między nami pełna zgoda i wszyscy czworo podpiszemy wniosek (bezpłatnie przekażemy całość mamie). Niestety część rodzeństwa
    często bywa za granicą i nie da rady prawdopodobnie stawić się na rozprawie.
    Czy mogą oni wyznaczyć prawnika, który oświadczy zgodę za nich (czy wystarczy tutaj zwykłe pełnomocnictwo procesowe) oraz czy koniecznie muszą się stawić, jeżeli wszystko będzie w podpisanym przez nich lub przez wynajętego prawnika wniosku ?

  3. Anna Węgrzyn says:

    Witam
    najprościej i najtaniej byłoby sporządzić wniosek o zgodny dział spadku, który zostanie podpisany przez wszystkich spadkobierców.Można też zrobić tak, że jedno z Państwa wniesie sprawę o dział spadku, zaś Sąd doręczy pozostałym współspadkobiercom ten wniosek i wezwie się do ustosunkowania. Można to w końcu zrobić przez prawnika tak jak Pan pisze.

    Co najważniejsze dla Pana-nie muszą wszyscy stawić się w Sądzie na sprawie, nie ma takiej potrzeby zwłaszcza jeśli pomiędzy Państwem istnieje zgoda co do sposobu działu.

    Pozdrawiam
    Adw. Anna Węgrzyn