Zniesienie wspólności majątkowej

SĄDOWE ZNIESIENIE WSPÓLNOŚCI MAJĄTKOWEJ

Kiedy można żądać zniesienia wspólności majątkowej?

Zgodnie z art. 52 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego każdy z małżonków może żądać zniesienia wspólności majątkowej z ważnych powodów. Przepisy tegoż kodeksu nie precyzują co należy rozumieć przez ważne powody, dlatego należy odwołać się do doktryny i orzecznictwa Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 grudnia 1994 wydanym w sprawie o sygn. I CRN 155/94 stwierdził: „Za ważne powody rozumie się najogólniej takie okoliczności, które sprawiają, że w konkretnej sytuacji faktycznej wspólność majątkowa nie służy dobru założonej przez małżonków rodziny. Ważnymi powodami mogą być okoliczności natury majątkowej pozostające w związku z negatywnie ocenianym zachowaniem jednego z małżonków, jak np. trwonienie wspólnego majątku.”(LEX nr 852451)

Faktycznie Sąd orzekający o zniesieniu wspólności majątkowej w każdej sprawie ustala, czy te powody zachodzą i na czym polegają.

Ważnymi powodami są m.in.

  1. separacja faktyczna czyli oddzielne zamieszkiwanie małżonków;
  2. trwonienie majątku przez jednego z małżonków;
  3. zaciągnie kredytów;
  4. alkoholizm, narkomania, hazard;
  5. uporczywy brak przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny;
  6. uporczywe dokonywanie szczególnie ryzykownych operacji finansowych zagrażających materialnemu bytowi rodziny;
  7. uniemożliwianie jednemu małżonkowi poprzez drugiego współudziału w zarządzie majątkiem wspólnym;
  8. prowadzenie postępowania egzekucyjnego, a nawet sama możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego z majątku wspólnego, jeżeli przemawia za tym dobro rodziny lub dobro współmałżonka dłużnika.

Kto może wystąpić z pozwem o zniesienie wspólności majątkowej? – art.52 § 1a, 2 kro

Z żądaniem zniesienia wspólności majątkowej może wystąpić:

  1. każdy z małżonków
  2. prokurator
  3. wierzyciel jednego z małżonków

Data ustania wspólności majątkowej

Art. 52 § 2 kro stanowi: „Rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku, który ją ustanawia. W wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności, jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu.”

Żądanie ustanowienia rozdzielności majątkowej z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa jest wyjątkiem od reguły. Często jest nadużywana przez małżonków w celu udaremnienia zaspokojenia wierzycieli, dlatego na sąd rozpoznający sprawę o ustanowienie rozdzielności z datą wsteczną nałożono szczególny obowiązek wnikliwego zbadania, czy rzeczywiście zachodzą przesłanki do takiego stwierdzenia.

ORZECZNICTWO SN:

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 1996 r. – sygn. II CRN 138/95

1. Orzekając o zniesieniu wspólności majątkowej, sąd musi ustalić całokształt okoliczności sprawy i rozważyć motywy zgłoszenia takiego żądania. W szczególności sąd powinien wziąć pod uwagę nie tylko interes wnoszącego o zniesienie małżonka i pozostałej rodziny, ale również skutki jakie pociągnie za sobą zniesienie wspólności dla drugiego małżonka oraz dla osób trzecich, a w szczególności dla wierzycieli każdego z małżonków.

2. Instytucja sądowego zniesienia małżeńskiej wspólności majątkowej ma służyć ochronie interesu rodziny i jednego z małżonków przede wszystkim w sytuacji, gdy wprowadzenia ustroju rozdzielności domaga się tylko jedno z małżonków, co wyklucza możliwość skorzystania przez małżonków z umownego wyłączenia wspólności. (LEX nr 1143455).

Notoryjne są przypadki celowego wykorzystywania instytucji sądowego zniesienia wspólności majątkowej małżeńskiej i to z datą poprzedzającą dzień orzekania – przez działających w tej kwestii zgodnie małżonków, którzy zmierzają w ten sposób do utrudnienia lub uniemożliwienia wierzycielom ściągnięcia ich należności. Sąd orzekający o zniesieniu wspólności powinien to rozważyć – celem przeciwdziałania fikcyjności procesu, który byłby wszczynany dla uzyskania celów innych, niż te, dla osiągnięcia których ustawodawca utworzył tę szczególną instytucję prawną. (LEX nr 50553).

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 1994 r. – sygn. III CZP 44/94

Orzekanie o zniesieniu małżeńskiej wspólności majątkowej z datą wsteczną jest dopuszczalne także po prawomocnym rozwiązaniu związku małżeńskiego przez rozwód, jeżeli powództwo zostało wytoczone przed tą datą. (OSNC 1994/10/190).

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1995 r. – sygn. II CRN 148/94

O zniesieniu wspólności majątkowej małżeńskiej ze skutkiem wstecznym sąd nie może orzec przy całkowitym pominięciu zagrożeń dla interesów osób trzecich. (OSNC 1995/4/70)

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 1995 r. – sygn. II CRN 162/94

Orzeczeniu o zniesieniu małżeńskiej wspólności ustawowej skutek wsteczny powinien być nadawany w sytuacjach rzadkich i wyjątkowych. (OSNC 1995/6/100) .

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 1997 r.- sygn. II CKU 31/96

Orzeczeniu o zniesieniu małżeńskiej wspólności ustawowej skutek wsteczny powinien być nadawany w sytuacjach wyjątkowych, przy rozważeniu zaś „ważnych powodów” takiego zniesienia Sąd musi rozważyć nie tylko interes rodziny, ale także ewentualność pokrzywdzenia tych wierzycieli każdego z małżonków, których należności powstały w okresie objętym wstecznym działaniem orzeczenia. (Prok.i Pr.-wkł. 1997/6/29).

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2010 r. – sygn. V CZ 78/10

Rozdzielność majątkowa – jak wynika z art. 52 § 2 k.r.o. – powstaje z dniem oznaczonym, w wyroku, który ją ustanawia. W wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa. Tak więc w dalszym ciągu sąd, orzekając o ustanowieniu rozdzielności majątkowej, obowiązany jest z urzędu oznaczyć dzień jej ustanowienia. Zachodzą zatem podstawy, by przyjąć, że wyrok ustanawiający rozdzielność majątkową z dniem późniejszym niż żądany przez powoda zawiera negatywne rozstrzygnięcie co do żądania ustanowienia rozdzielności z datą wcześniejszą. W konsekwencji nie można zgodzić się z oceną, że taki wyrok jest orzeczeniem niezupełnym. (LEX nr 784219).

Kiedy powstaje rozdzielność majątkowa z mocy prawa?

Zgodnie z art. 53 kro rozdzielność majątkowa z mocy prawa powstaje razie:

1)      ubezwłasnowolnienia

2)      ogłoszenia upadłości przez jednego z małżonków

NOTARIALNE ZNIESIENIE WSPÓLNOŚCI MAJĄTKOWEJ

Nadto jeśli małżonkowie są zgodni co do zniesienia wspólności majątkowej mogą to uczynić u notariusza w formie aktu notarialnego. koszt aktu to 400 zł + vat ( § 8 pkt rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (dz. u. z dnia 29 czerwca 2004 r.)

W następnym wpisie – jak napisać pozew o zniesienie wspólności majątkowej.